Title: IRAKURMENA
Course: Moodle euskara irakasteko aurrez aurreko ikastaroetan

Feedback shared by this category's questions, if partly right: 1

Jarri testu zati bakoitza dagokion hutsunean. Idatzi erantzunak beheko laukian, adibidean egiten den bezala. Esaldi bat sobera dago.

0.- F.- Duela ehun urte, 10.000tik gora tigre bazen; gaur, 3.200 inguru besterik ez.

ORROA ISIL EZ DADIN

Joan den mende hasieratik gaur arte, mende bakar batean alegia, munduan bizi ziren tigreen %97 desagertu dira ____(O)______ Bederatzi espezietatik, gainera, hiru desagertu dira jada: Baliko tigrea, Javakoa eta Kaspiar itsasokoa. Datuok agerian uzten dute animalia kinka larrian dela. Amildegiaren ertzean. Horregatik, goi-bilera egin dute aste honetan Errusian, hango, Txinako eta Indiako eta tigrea bizi den Asiako gainontzeko hamar herrietako agintariek, neurriak adosteko asmoz.

Asmoa egia bilakatu da, eta herriotako ordezkariek lortu dute hitzarmena: ______(1)______. Bestelako neurririk ere zehaztu dute: batetik, aurrerantzean, uztailaren 29a Tigrearen Munduko Eguna izanen da, eta, bestetik, agintariek adostu dute tarteka aste honetakoaren gisako goi-bilerak eginen dituztela eta ______(2)_____ . Dirua da, hain zuzen ere, gako nagusietako bat. Askok aurrerapauso garrantzitsutzat jo dute egin berri den bilera, baina adostutako neurriak martxan jartzeko dirua mahai gainean jartzeko konpromisorik gabe, asmo guztiak hutsean gera daitezkeela azpimarratu dute.

Bileran, 330 milioi dolarreko programa onartu dute parte-hartzaileek. _____(3)_____ Laos eta Butan herrietako ordezkariek, adibidez, onartu dute arazoak izango dituztela adostutakoa bete ahal izateko.

Herri guztiek asmo onak agertu dituzten arren, tigreak ez dira hitzekin salbatuko. Habitataren desagertzea eta isileko ehiza dira, egun, haien arerio nagusiak. _____(4)_____ “Basa faunaren piramidearen gailurrean dagoen harrapakaria da tigrea; eta, hala ere, desagertzeko zorian da. Horrek erakusten digu gure planetako faunaren egoera zeinen larria den”, salatu dute Naturarentzako Munduko Funtsezko ordezkariek.

Bada beste datu aipagarri bat: aske 3.200 tigre inguru bizi badira, kopurua anitzez handiagoa da eremu itzietan, denera 15.000-20.000 ingurukoa. ____(5)_____. Haien berezko habitatetik atera, eta bildumazaleentzako altxor preziatu bilakatu dira.

Bizirik, bai eta hilik ere. Tigreen larru marradun ikusgarria 60.000 euroan saltzen da Tibeten eta Errusian. Larruaz gain, ____(6)____ Indian, Txinan eta Nepalen, besteak beste, medikuntza tradizionalean.

Animalia dotorea, indartsua eta arina tigrea. Ikusgarria. Beltza, berriz, haren oraina, eta are beltzagoa haren etorkizuna, _____(7)_____

Edurme Elizondo, moldatua

(Berria, 2010-11-28)

A.- 2022 urterako tigreen kopurua bikoizteko konpromisoa hartu dute.

B.- tigrea babezteko dirua biltzeko fondoa sortuko dutela

C.- Haien hezurrak eta kaskezurrak ere erabiltzen dira

D.- haren aldeko neurri eraginkorrak hartzene z badira, behintzat.

E.- Zoologikoetan eta zirkuetan ez ezik, mundu osoan badira gizakien esku haien etxeetan bizi diren milaka tigre.

F.- Duela ehun urte, 10.000tik gora tigre bazen; gaur, 3.200 inguru besterik ez.

G.- Negozioa, halaere, ez da hor bukatzen.

I.- Bai eta haien harrapakinen desagertzea ere, gizakiaren jardueraren ondorioz.

H.- Herri guztiek euren ekarpena egiteko aukera izanen ote duten, ahla ere, ez dago batere argi.

- 1 | A
- 2 | B
- 3 | H
- 4 | I
- 5 | E
- 6 | C
- 7 | D

Irakur ezazu Lovegraft idazleari buruzko artikulua, eta ondoren idatzi erantzunak beheko laukian, adibidean egiten den bezala.

Adibidea:

1. Zer aipatzen da Houllebecq-i buruz?

  1. Lovecraft-i buruzko biografia idatzi zuela
  2. Oso dotore idazten zuela
  3. Lovecraft-i esker ezagutu zuela kazetariak

LOVECRAFT

Dotoreago gelditze aldera, beharbada esan beharko nuke Michel Houellebecq-ek eskaini zion biografia txikiari esker ezagutu nuela, baina gezurra litzateke. Iron Maiden taldearen disko batek eman zidan haren lehendabiziko berria, zuzenean grabatutako disko bikoitz batek, hain juxtu ere. Azaleko marrazkian, zonbi bat bere hilobitik ateratzen; hilarrian, poesia lerro batzuk eta sinadura bat: H. P. Lovecraft.

Geroxeago liburuak ailegatu ziren. Lehenik, gaztelaniaz, Alianza argitaletxeak egindako edizioetan, eta ondoren, ingelesez, Penguinen eskutik.

Ipuinak idatzi zituen batez ere, eta nobela laburrak, eta bertan mundu berezia sortu zuen, izuaren eta zientzia-fikzioaren arteko mugan. Haren liburuetan badira espaziotik heldu diren formarik gabeko izaki beldurgarriak, huts egindako esperimentu izugarriak eta lur azpian bizi diren antzinako zibilizazio ilunak. Euskal literaturan nekez aurkituko ditugun gauzak, alegia, literatura fantastikoa ez baita gehiegi egiten gure artean.

Edonola ere, orain badugu aukera Lovecraft euskaraz irakurtzeko, haren nobela bat argitaratu baitute berriki Literatura Unibertsala Sailean, Aurora Ruiz Benito euskaratuta: Eromenaren Mendietan. Nik, akaso, beste bat hobetsiko nuen, Charles Dexter Warden Kasua, adibidez, baina, tira, hori gustu kontua da.

Durangoko liburu berri guztiekin batera iritsi zaigu itzulpen hau, baina egile ezezagun samar baten lana izanik, genero baztertu batekoa, bada, pena litzateke behar duen arreta guztia lortuko ez balu. Nik, behinik behin, badut zer irakurria Eguberri hauetan.

Eta itzultzaileari, esker mila.

Q: Zelan ezagutu zuen kazetariak lovecraft?
- Disko baten azaleko hilarrian idatzirik zegoen olerki baten bidez
- Disko baten azalean zegoen liburu baten izenburua ikusita
- Disko baten grabazioan
A: Disko baten azaleko hilarrian idatzirik zegoen olerki baten bidez

Q: Nolakoak dira idazlearen lanak?
- ulertzen zailak diren ipuinak eta zientzia-fisiozko nobelak
- Beldur eta zientzia-fikzioaren mugakideak
- Beldur eta izaki misteriotsuz betetako olerkiak
A: Beldur eta zientzia-fikzioaren mugakideak

Q: Zer aipatzen da gure literaturaz?
- Genero horrek maila gutxi duela
- Neketsua dela genero hori lantzea
- Ez dela erraza horrelako literatura-lanak aurkitzea
A: Ez dela erraza horrelako literatura-lanak aurkitzea

Q: Zein da "Eromenaren mendietan" izeneko liburua?
- Aurora Ruiz Benitok zuzentzen duen argitaletxeak eskaintzen duena
- Duela gutxi euskaratu duten idazle atzerritar baten lana
- Kazetariari gehien gustatzen zaiona
A: Duela gutxi euskaratu duten idazle atzerritar baten lana

Q: Zein da kazetariaren beldurra?
- Eleberriak azokan aurkezten diren hainbat libururen lehia izatea
- Azokako gainontzeko itzulpen-lanek adinako arretarik ez lortzea
- Liburuak behar besteko harrera ez izatea
A: Liburuak behar besteko harrera ez izatea

Q: Nori adierazten dio bere eskerrona kazetariak?
- Ruiz Benitori
- Houellebcq-i
- Lovecraft-i
A: Ruiz Benitori

IPARRALDEKO TXOKOLATEA

EGITEKOA:

Jarri galdera bakoitzari dagokion erantzuna. Kontuan izan bi erantzun sobera daudela eta 0 zenbakikoa adibidea dela.

IPARRALDEAN TXOKOLATEA IZUGARRI ZAHARRA DA, ANITZ TXOKOLATEGI BAZEN NONAHI”

Txokolatea egiten dute Pantxoa Bimboire eta Maddi Etcheverryk, ohiko erara, artesanala. Algortan hitzaldia eta euren produktuen dastatzea eskaini ondoren, Pantxoak erantzuna eman die gure galderei.

Galderak:

0.- Txokolatea egiten duzue, “ohiko ekoizpena”, zer esan nahi du horrek?

1.- Produktu naturalak erabiltzen dituzue?

2.- Hobea da zuen txokolatea? Zer alde dago txokolate industrialarekin?

3.- Eta ohikoa da Euskal Herrian txokolatea egitea zuen moduan?

4.- Asko saltzen duzue?

5.- Bestelako gozokiak ere egiten dituzue?

6.- Eta esportatzen duzue?

7.- Gaurkoa bezalako ekitaldirik maiz egiten duzue?

Erantzunak:

A.- Bai, turroiak eta bestelako produktuak egiten ditugu, baina gehiena txokolatea.

B.- Beno, saltzen da; gozokia saltzen dugu, baina txokolate beroa ere bai. Azken hau gorantz doan kontsumo mota da.

C.- Gutzitan. Behin batez egon ginen Oñatin Iparraldeari buruzko aste batean, baina bestela gutxitan. Oraingo honetan oso gustura egon gara gure lana ezagutzera eman dugulako, eta gainera euskaraz!

D.- Sariak jasotzea beti garrantzitsua da, horrek adierazten du bide onetik goazela.

E.- Orain ez. Iparraldean txokolatea izugarri zaharra da, anitz txokolategi bazen nonahi. Baionan bertan baziren hamar txokolategi alde berean, baina marka handiak gauzak industrialki egiten hasi zirenean, gehienek porrot egin zuten. Gutxi gara jarraitzen dugunok.

F.- Orain gutxi hasi gara. Kantitatea txikia da, baina zati txiki bat Tokiora eta Estatu Batuetara bidaltzen dugu.

G.- Nire amatxi zenak erosi zuen denda 1930ean eta gurea hirugarren belaunaldia da negozioan. Beste lan batzuk ere baditugu, baina etxeko negozioari lotuta jarraitzen dugu, eta, gainera, ez dugu batere aldatu txokolatea egiteko modua.

H.- Nik ezin dezaket hori esan. Argi dagoena da lan egiteko modua eta azken emaitza oso ezberdinak direla. Guk kalitate bermatzen dugu, baina nork bere gustua izango du.

I.- Orain arte iraun dugu, eta seme-alabak jarraitzeko prest daude. Beraz, ez gara horren beldur.

J.- Bai. Kakao-haziak geuk erosten ditugu. Hazia erre ondoren puskatu egiten dugu eta ingurua kentzen diogu. Horrela kakao lortzen dugu, gero kafearekin, esnegainarekin edo edozein gauzarekin nahastuko duguna. Beraz, prozesu osoa kontrolatzen dugu kalitatezko produktu naturala egin ahal izateko.

- A | 5
- B | 4
- C | 7
- D | Ez
- E | 3
- F | 6
- H | 2
- I | Ez
- J | 1

Kidult belaunaldia: nerabezaroko produktuak kontsumitzen dituzten helduak

Osa ezazu artikulua. Hutsuneak betetzeko aukeran dituzun hitzetik bakarra da

Bada denbora ( 1 ) kidult fenomenoaren gainean hitz egiten hasi zirela. Batzuek ( 2 ) edo tendentzia hori helduen "Peter Pan" izaerarekin lotzen dute, eta gaztarora itzuli nahi izatearekin beste zenbaitek. Badira, baita ere, fenomeno hori marketing arduradunen ( 3 ) bat dela dioten ahotsak. Azken hauek uste dute izen zehatz bat asmatuta, jende gehiago batzea lortu nahi dutela.

Kidult ( 4 ) ingelesezko "kid" (neska-mutikoa) eta "adult" (heldua) hitzetatik dator, eta "neska-mutikoen zaletasunak dituen heldua" esan nahi du. Horrenbestez, nerabeentzat zuzendutako produktuak kontsumitzeko ( 5 ) dute eta produktu horiek kuttunak dira beraientzat.

Gaztaroa luzatu nahi duten helduak
Fenomeno horren adin-profila 20 eta 40 urte ( 6 ) kokatzen dute adituek. Eta heldutasun "gazte" hori gaur egungo gaztaro luzearekin lotzen dute: gazte asko gero eta beranduago joaten dira gurasoen etxetik, gero eta beranduago hartu nahi izaten dituzte ( 7 ) handiak...Heldu izatearen "abantailak" hartu, ez ardurak eta ez obligazioak, eta gazte-nerabeen gustu, janzkera eta jarrerak nahastuz eraikitzen dute beren ( 8 ) Hartara, erabateko heldutasunera heltzeko ahalik eta denbora gehien ematen dute.

Haurtzarorik bizigabekoak ote dira kidultak? Adituek ez dute uste horrek ( 9 ) duenik. Aldiz, gehiago lotzen dute gaur egungo gazte batzuek, beste lotura edo ( 10 ) gabe, dirua beraien gustuko gauzetan aise gastatzeko duten jokabidearekin. Ez dira buru gabeko helduak: badakite beraien dirua administratzen, baina zaletasun bitxi hori dute: (beraien) nerabezaroarekin lotzen diren produktuak kontsumitzea, alegia.

Kidulten ezaugarri nagusienetako batzuk etengabeko dibertsio eta gozamenaren bilaketa sutsua, sormena, irudimena eta bat-batekotasuna dira, besteak beste. Haratago joanda, jokabide hau dutenek, familia-ardurarik hartzen ez duten bitartean, zahartzen ez diren ustean bizi daitezkeela, kontzienteki edo oharkabean, pentsatzen dute.

80ko hamarkada ikur bihurtu da
Kidultak X belaunaldiarekin ere lotu izan dituzte. Guraso biak lanean edo etxean dibortzioak bizi izan dituzten haurrak izan dira. Gurasorik gabe ( 11 ) beraien kasa bizi izan dutenak izaki, telebistaren aurrean denbora asko eman dute. Ondorioz, telebistak eskaini dizkie jarraitu beharreko ( 12 ) gehienak eta beren tendentzien igorle garrantzitsuena bihurtu da. Hau guztia 80ko hamarkadan bizi izan zutenek egun molde berberekin jarraitzen dute. Hauxe da kontua.

Hirian eta eroso
Kidults gehienak hirietan bizi dira, erdi eta goi mailako gizarte-mailetan (aisialdirako tarte handia dute). Erosteko ( 13 ) handia dute, asko eta asko oraindik ere gurasoekin bizi eta lan egiten dutenez, diseinu eta marka ezagunetako produktuak erostea dute gustuko. Hala nola, Petit bateau, Kickers, Clark, Levi,s, Lulu Castagnette, Louis Vuitton edo Converse.

Hiri handi guztietan aurkituko ditugu kidultak: Liverpool, Lyon, Paris, Londres, Tokyo, New-York. Badirudi, beraz, hiri handietako bizimoduak eta isolamendu sozialak izan direla, besteak beste, fenomeno hau sortu duten (14 ) batzuk.

Iraganekoa oraingoa baino gustukoagoa duten, iraganekoa oraingoa baino hobea den edo iraganekoa estimatzea eta errebindikatzea kidult izatea ote den ezin da jakin. Baina egia da heldu askok gustuko dituztela Cola-Cao-a, Nesquick, Nocilla, Kinder edo Nutella, esate baterako. Adibide gehiago: gero eta errazagoa da garai bateko telesailetako, aldizkarietako edo pantaila handiko pertsonaiak dituzten elastikoak aurkitzea. Batzuk aipatzearren: Iparraldeko Casimir eta Barbapapas, edo The Munster Family, Verano azul, The Simpsons, El capitán Trueno, La bola de cristal, Naranjito, Harry Potter, Shrek, Némo… Batzuek horri vintage deituko diote, beste batzuek retro eta beste batzuek kidult.

Q: (1)
- Norabideak
- garraiobideak
- hedabideak
- ibilbideak
A: hedabideak

Q: ( 2 )
- jolasa
- jarrera
- joera
- joskera
A: jolasa

Q: ( 3)
- Asmakizun
- eskakizun
- askatasun
- asmo
A: Asmakizun

Q: ( 4 )
- esaldia
- esamesa
- esana
- esamoldea
A: esamoldea

Q: ( 5 )
- Zalantza
- Lotura
- Ustea
- Ohitura
A: Ohitura

Q: ( 6 )
- Bidea
- Artean
- Arabera
- Bezala
A: Artean

Q: ( 7 )
- Ardura
- Garrantzi
- Lan
- Gogo
A: Ardura

Q: ( 8 )
- Nortasuna
- Sendotasuna
- Poztasuna
- Ondasuna
A: Nortasuna

Q: ( 9 )
- Zerikusirik
- Ikusminik
- Zerik
- Susmorik
A: Zerikusirik

Q: ( 10 )
- Zorpetzerik
- sustorik
- lorpenik
- gogorik
A: Zorpetzerik

Q: ( 11 )
- Aisialdia
- Krisialdia
- Jaialdia
- Lanaldia
A: Aisialdia

Q: ( 12 )
- Erru
- Eredu
- Era
- Aro
A: Eredu

Q: ( 13 )
- Ahalegin
- Ahaldun
- Ahuldade
- Ahalmen
A: Ahalmen

Q: ( 14 )
- Erakusleetako
- Eragileetako
- Ekoizleetako
- Emaileetako
A: Eragileetako

Zein da paragrafo bakoitzaren titularra?

A ______________________________

Etorkinei egoitza-baimen faltsuak lortzen zizkien talde bateko hamar kide atxilotu ditu Espainiako Polizia Nazionalak. Bilbon, Bartzelonan, Madrilen eta Valentzian jarduten zuen taldeak. Hala ere, atxiloketa gehienak Bilbon egin zituzten. Poliziak jakinarazi zuenez, Kolonbiakoak dira atxilotutakoak, gehienak Cali hirikoak. Era berean, baimen gehienak etorkin kolonbiarrei saltzen zizkietela jakinarazi zuen.

B ___________________________

Hego Koreako Gobernuko auditoreek 5.400 euro inguru bidegabe hartzea leporatu zioten atzo Hwang Woo-suk zientzialariari. Giza enbrioi klonatuetatik zelula amak lortu zituela esanez, iruzur egiten saiatu zen iaz Hwang. Esperimentuak egiteko diru laguntza publiko zein pribatuak jaso zituen zientzialariak. Auditoreek atzo esan zutenez, susmo handiak dituzte Hwangek laguntza horietako asko bere kontuan gorde zituela pentsatzeko. Ikerlarien arabera, Gobernuko buruengandik sostengua lortzeko erabili zuen Hwangek diruaren zati bat.

C __________________________

Gozokien salmentek %50eko igoera izan dute . Pertsona askok tabakoa utzi eta gizentzeko duten beldurrari irtenbidea eman nahian, azukre gabeko gozokiak eskaintzen ditu enpresa batek. Horregatik, enpresa honek gozoki mota batzuk saltzen dituzten 1.000 makinatik gora ezarri ditu Espainiako estatu guztiko lantoki, aireportu, jatetxe zein tabernetan, konpainiak jakitera eman zuenez. Erretzaile ohien erdientzat gozokiak lagungarri izan dira. “Zigarroa ahora eramateko keinua ordezka dezake eta beraz, erretzaileari, tabakoaren premiak eragiten dion estutasuna baretu diezaioke", azpimarratu du enpresak.

D______________________________

Donostiako ostalari batek munduko lehendabiziko gin-tonic gozokiak egiteko formula asmatu du eta laster Espainiako estatuan zehar banatuko dira Internet bidez. Bezero batek tonika eta ginebra konbinatu ezagun ba eskatu zuen, gozoki bat atera eta konbinatuan busti zuen, jarraian ahoan sartu eta gozokia dastatu zuen. Egileak gozokiak egiten dituen enpresa batera jo zuen eta 100 kilo gozoki enkargatu zituen. Orain bigarren eskari bat egin du, 315 kilokoa. Gozoki hauek helduentzako dira, kolore zuria dute eta izotz lauki txiki baten itxura daukate. Gozokiak binaka banatzen dira, bilgarri gardenetan. Espainiako estatuan laster banatuko dira, Donostiako taberna honek duen web -gunearen bitartez.

E ___________________________

Britainia Handiko bikote baten etxean telefonoak jotzen zuen bakoitzean, loroak emakumearen maitalearen izena errepikatzen zuen. Hasieran, animalia adarra jotzen zebilela pentsatu zuen gizonak, baina, apurka-apurka, txantxa hura susmo bihurtu zen. Maitalearen izena telebistan entzuten zuen bakoitzean, soinu arraroak egiten zituen hegaztiak. Loroak, behin eta berriz "I love you Gary" errepikatzen zuen. Emakumeak bere lankide batekin izandako maitasun-harremana onartu behar izan zuen. Senarrak bere bikotearen maitalearen izena entzuteaz nazkatuta, zortzi urteko loroa saldu egin zuen

F_______________________

Expressen egunkariak jakitera eman duenez, armiarma batek 27 egun igaro ditu suediar baten belarrian. Armiarma beltza zen eta azazkal baten tamaina zeukan. Hilabetez bizileku berrian egon ostean, emakumea bere belarrian zerbait gertatzen ari zelakoan, botikara joan zen. Emakumeak azaldu duenez, hasieratik entzumena galdu zuen , baina zikinkeria izango zela pentsatuta, ez zion jaramon handiegirik egin. Halere, denborarekin, bere belarri barruan zarata arraroak entzun zituen eta botikara joatea erabaki zuen. Armiarma bizirik atera zen belarritik.

- Agirien iruzurra | A
- Bizitokian ezkutatua ia hilabetez | F
- Tabernariaren negozio berria | D
- Mexikon gertatutako istilu odoltsuak | bat ere ez
- Aurkikuntzak gezur, dirua tarteko | B
- Etxeko salatari aparta | E
- Antsietatearen aurkako ordezko gozoa salgai | C
- Tabernari gezurtia | Bat ere ez

Anjel Lertxundi idazlearen nobela baten pasarte bat irakurriko duzu. Wagner izeneko mutil gazte alemaniar Hitlerzalea da nobelaren protagonista. Mutilak nazien garaian bere inguruan gertatzen ari zena kontatzen digu.

Modu ugari neukan Alemaniaren alde egiteko eta ahal nuen guztian laguntzen nuen. Ez nintzen bakarra, gauza bera egiten zuen nik ezagutzen nuen neska-mutil askok. Botila hutsak batzen genituen etxez etxe garagardogile eta dendariei saltzeko; jasotako dirua, Alderdiaren hainbat sorospen-erakundetara bidaltzen genuen. Burdina edo kobrea, kartoiak, baztertutako arropa, teilak, ferrak, karburodun lanpara zaharrak, denetatik jasotzen genuen eta beti zegoen Alderdiarekin zerikusirik zuen erakunderen bat guk jasotakoari errentagarritasuna ateratzeko prest.

Arropa zaharraren bila ari ginen batean ezagutu nuen frau Gerda.

Egia esateko, aspalditik ezagutzen nuen, ia egunero ikusten nuen eta, etxetik eskolara nindoala, puntua egiten eta puntua egiten bere etxeko balkoi beiradunean. Amona Erikaren adin bertsukoa, gaztetan elkarrekin ibiliak ziren eskolan, baina egunen batean haserretu egin ziren, ez dakit ondo zergatik, amonak ez zuen-eta hartaz hitz egin nahi izaten. Behin amari entzun nionez, amona Erika asko mindu zen naziek Faulhaber kardinala harrikatu zutenean; orduan utzi omen zion Hitlerrengan sinesteari, eta jende askorekin hautsi zuen nonbait kardinala defendatzeagatik. Agian frau Gerdarekin ere bai?

Nire hipotesia da, ez besterik. Nolanahi ere, amonak beti esaten zuen frau Gerda erotuta zegoela, ez zela parte onekoa haren puntua egin behar sukartsua. Katolikotasunaren eta Hitlerren artean aukeratzeko premia izan zuenean, amonak katolikotasuna hautatu zuen. Ez nengoen ados, baina ulertzen nuen: amona Erika garai iragan bateko pertsona zen. Eta frau Gerda? Ero bat: ezin zitzaion beste modu batean deitu egun osoa galtzorratzei eragin eta eragin aritzen zen atso bati.

Hartan, behintzat, amona Erikak arrazoi zuen

Ero bat: errazago eramaten nuen amona Erikaren katolikotasun sutsua, eromena baino. Gerra Handiak eragindako zoro, itsu, maingu eta herren ugari ikusten zen bazterretan, haietako askok Estatuaren kontura ateratzen zuen bizimodua. Niretzat, porrotaren hondakinak ziren, zaborra: eritasun fisikoak pixkanaka-pixkanaka barneko dohainak ere ahuldu egiten dituelakoan nengoen, nahiko garbi ikusita nuen hori etxean, eta seguru nengoen frau Gerdaren zorotasuna eta aitaren herrena bezalako kasu bat izango zela

Behin, trapu zaharrak biltzen ari ginen hartan, frau Gerdaren etxe paretik igaro ginen, eta Hermannek eskua jasota agurtu zuen. Tratua duk atso ero horrekin?, galdetu nion. Kopeta belztu eta aldartea ilundu zitzaion, atsoa deitzeaz gainera, erotzat hartu nuelako. Ez nuela ezagutzen, ez nekiela zer den Alemania maitatzea. Mirespen handiz hasi zitzaidan frau Gerdaz hizketan. Munduan aleman onik bazegoen, Soldaduen Amona zela huraxe (hala deitu zion Hermannek, Soldaduen Amona); ia astero joaten zitzaiola bisitan eta ez zela horretaz lotsa.

Hator nirekin, egin zidan gonbita

Nik ez nuen gogo zipitzik, baina Hermanni halako moduz eman zion kasketak frau Gerda ezagutu behar nuela, ezen besotik heldu baitzidan eta ezkaratzeraino eraman. Arropa zaharren zakua zoko batean utzi eta, eskaileretan gora gindoazela, ez dakit zenbat urte lehenago gertatutako istorio bat kontatu zidan. Elur ekaitz batek mendiko praktikak egiten ari ziren bost soldadu harrapatu omen zituen bete-betean. Egunak behar izan zituzten gorpuak elur azpitik ateratzeko. Soldaduetako bat frau Gerdaren semea zen, zuen bakarra. Tragedia haren ondoren, puntua egite sukartsuari ekin zion

(Ihes betea, Alberdania, 2006)

Q: zein da protagonistaren sentipenak eta ekintzak ongien laburtzen dituena?
A: C

1. Lau adierazpen hauetatik (A, B, C, D) zein da protagonistaren sentipenak eta ekintzak ongien laburtzen dituena

A

Nobelaren protagonistak, beste neska-mutil alemaniar asko bezala, hondakinak biltzen aritzen dira zaharrei eta behartsuei emateko. Frau Gerdak ere soldaduei laguntzeko noizean behin puntua egiten du. Bere lana asko estimatzen dute bai protagonistak eta bai bere lagun Hermannek.

B

Nobelaren protagonistak nazien alde egiten du lan hondakinak biltzen. Horrela diru pixka bat irabazten du eta etxean laguntzen du, gerraren ondorioz, aita herrena baitu. Hermann bere lagunak soldaduen amona aurkezten dio, biek miresten zutelako.

C

Nobelaren protagonistak nazien alderdiari laguntzeko hainbat hondakin biltzen lan egiten du. Laguntzeko era hori ongi ikusten badu ere, frau Gerdak egiten duena zoro baten lana dela uste du. Hala ere, bere lagun Hermannek kontrakoa pentsatzen du eta frau Gerda miretsi egiten du.

D

Nobelaren protagonista erabat ados dago bere amonarekin eta frau Gerdarekin. Zaharrek eta ahulek beti arrazoi dutela uste du, bai erlijioan eta bai politikan. Horregatik biltzen ditu hondakinak, gerran zaurituei laguntzeko.

A

Etorkinei egoitza-baimen faltsuak lortzen zizkien talde

bateko hamar kide atxilotu ditu Espainiako Polizia

Nazionalak. Bilbon, Bartzelonan, Madrilen eta

Valentzian jarduten zuen taldeak. Hala ere, atxiloketa

gehienak Bilbon egin zituzten. Poliziak jakinarazi

zuenez, Kolonbiakoak dira atxilotutakoak, gehienak

Cali hirikoak. Era berean, baimen gehienak etorkin

kolonbiarrei saltzen zizkietela jakinarazi zuen.

B

Hego Koreako Gobernuko auditoreek 5.400 euro

inguru bidegabe hartzea leporatu zioten atzo Hwang

Woo-suk zientzialariari. Giza enbrioi klonatuetatik

zelula amak lortu zituela esanez, iruzur egiten saiatu

zen iaz Hwang. Esperimentuak egiteko diru laguntza

publiko zein pribatuak jaso zituen zientzialariak.

Auditoreek atzo esan zutenez, susmo handiak dituzte

Hwangek laguntza horietako asko bere kontuan gorde

zituela pentsatzeko. Ikerlarien arabera, Gobernuko

buruengandik sostengua lortzeko erabili zuen

Hwangek diruaren zati bat.

C

Gozokien salmentek %50eko igoera izan dute .

Pertsona askok tabakoa utzi eta gizentzeko duten

beldurrari irtenbidea eman nahian, azukre gabeko

gozokiak eskaintzen ditu enpresa batek.

Horregatik, enpresa honek gozoki mota batzuk

saltzen dituzten 1.000 makinatik gora ezarri ditu

Espainiako estatu guztiko lantoki, aireportu, jatetxe

zein tabernetan, konpainiak jakitera eman zuenez.

Erretzaile ohien erdientzat gozokiak lagungarri izan

dira. “Zigarroa ahora eramateko keinua ordezka

dezake eta beraz, erretzaileari, tabakoaren premiak

eragiten dion estutasuna baretu diezaioke",

azpimarratu du enpresak.

D

Donostiako ostalari batek munduko lehendabiziko gin-tonic

gozokiak egiteko formula asmatu du eta laster Espainiako

estatuan zehar banatuko dira Internet bidez.

Bezero batek tonika eta ginebra konbinatu ezagun bat

eskatu zuen, gozoki bat atera eta konbinatuan busti zuen,

jarraian ahoan sartu eta gozokia dastatu zuen.

Egileak gozokiak egiten dituen enpresa batera jo zuen eta

100 kilo gozoki enkargatu zituen. Orain bigarren eskari bat

egin du, 315 kilokoa.

Gozoki hauek helduentzako dira, kolore zuria dute eta izotz

lauki txiki baten itxura daukate. Gozokiak binaka banatzen

dira, bilgarri gardenetan. Espainiako estatuan laster

banatuko dira, Donostiako taberna honek duen web

-gunearen bitartez.

E

Britainia Handiko bikote baten etxean telefonoak

jotzen zuen bakoitzean, loroak emakumearen

maitalearen izena errepikatzen zuen.

Hasieran, animalia adarra jotzen zebilela pentsatu

zuen gizonak, baina, apurka-apurka, txantxa hura

susmo bihurtu zen. Maitalearen izena telebistan

entzuten zuen bakoitzean, soinu arraroak egiten

zituen hegaztiak.

Loroak, behin eta berriz "I love you Gary"

errepikatzen zuen. Emakumeak bere lankide

batekin izandako maitasun-harremana onartu behar

izan zuen. Senarrak bere bikotearen maitalearen

izena entzuteaz nazkatuta, zortzi urteko loroa saldu

egin zuen

F

Expressen egunkariak jakitera eman duenez,

armiarma batek 27 egun igaro ditu suediar baten

belarrian. Armiarma beltza zen eta azazkal

baten tamaina zeukan.

Hilabetez bizileku berrian egon ostean,

emakumea bere belarrian zerbait gertatzen ari

zelakoan, botikara joan zen.

Emakumeak azaldu duenez, hasieratik

entzumena galdu zuen , baina zikinkeria izango

zela pentsatuta, ez zion jaramon handiegirik

egin. Halere, denborarekin, bere belarri barruan

zarata arraroak entzun zituen eta botikara joatea

erabaki zuen.

Armiarma bizirik atera zen belarritik.

- A.- gorputzaren eta buruaren arteko proportzio eza, hezur eta artikulazioetako arazoak, arintasun falta, tendoi laburragoak... | 8
- B.- anorexia eta bulimia esaterako, gorputzaren irudiarekin erlazionatutako arazoa dela | 5
- C.- bigorexia duenak izugarri handitzen du dietako proteina kantitatea | 3
- D.- kasu horretan kirolaren helburua ez da izaten osasuntsuago egotea, baizik eta gihar gehiago izatea | 2
- E.- Pertsona horren autoestima handitu behar da, eta gorputza den bazalakoa onartzen eta maitatzen ikasi | 9
- F.- gaixoak oso argal ikusten du bere burua eta gorputz gihartsua izatea obsesio eta helburu nagusi bilakatzen da | 1
- G.- bihotz eta zirkulazio gaixotasunak izateko arriskua handitzen dute, gibeleko arazoak, barrabilen tamaina txikitzen dute, erlazio arazoak sortu, eta prostatako minbizia izateko arriskua handitu | 4
- H.- nahiz eta horrek ez duen esan nahi kirol hori egiten duten guztiak gaixo daudenik | 6
- I.- Bigorexia duen pertsonaren ezaugarri psikologiakoak beste elikadura-nahasteak dituztenen ezaugarrien oso antzekoak izaten dira | 7

NON HAGO?

“Nun hago, zer larretan, Urepeleko artzaina?”. Horixe Xabier Leteren zalantza. Nago ni ez duela benetan jakin nahi; bestela Googleri galdetu eta berak erantzungo lioke di-da: “Hurrengo biribilgunean, segi ezkerretara, hirugarren irteera”, Eta hantxe, edo ez oso urrun ibiliko da, seguru.

Honezkero jakingo duzue, bada, Googlek zerbitzu berria erantsi diola bere eskaintzari: Latitude izenekoa. Telefonia eta Wi-Fi antena nagusien kokapenaren oinarrituta, Latitude berria edozein segapotoren kokapena atzemateko gauza da, baina hori bai, beti ere erabiltzailearen aldez aurreko baimenarekin. “Ez izan gaiztoa”, horixe omen da Googleren lehen mandamendua.

Eta tira, beharbada bai, agian, izango dira oso jatorrak, eta ez dute inor lokalizatuko haren aldez aurreko baimena izan barik. Baina, ai, publiko handiari zerbitzu hori eskaintzeko aukera teknikoa badute... Zer egin ahal izango dute etxe barruan, bezero pribilegiatu, handi eta boteretsuen eskariz? Noizdanik dira gutako bakoitza non dagoen jakiteko gauza? Zer gehiago jakin dezakete gu konturatu gabe?

Eta, txarrena dena, zenbat denbora beharko dute guri buruz horrenbeste jakitea normaltzat jo dezagun? Ez da oso zaila imajinatzera, esate baterako, hemendik hilabete batzuetara fabrikatzen diren sakelako telefono askotan Latitude hori ezer adierazi gabe aktibatuta etortzea, eta horren jakinarazpena inork irakurtzen ez dituen lizentzia mardul horietako puntu ezkuturen batean egotea. Badakizue: “Telefono hau erabilita, erabiltzaileak onartzen du badela A eta B eta Cren jakitun, eta baimena ematen dio fabrikanteari D eta E eta F egin ditzan”, “ ez zabaldu kutxa hau lizentziarekin ez bazaude” eta enparauak...

Alter ego paranoikoari lasaitzeko pilula emanda ere, panorama ez da askoz ere lasaigarriagoa: Google publizitate enpresa bat da azken finean, eta gure kokapenaren berri publizitatea hobeto saltzeko baino ez du nahi, akaso. Herriko Telepizzatik gertu gabiltzanean, euro pare bateko deskontu birtuala helarazi nahi digu, seguruenik, pizzeriaren salmentak igo eta bide batez publizitate sarrerak handitzeko asmoz... ikusi al duzue Minority Report? Bada, horrelako zer edo zer, baina inoren erretina eskaneatu beharrik gabe. Edonola ere, ileak lazteko moduko perspektiba, ezta?

Joxe Rojas

Aizu 2009ko martxoa

Q: Zer gertatu zen bozketaren egunean?
- Ez zen argazkirik onartu
- Batzuek ez zuten bere botoa agertzerik nahi izan
- Bana-banan eman zuten botoa parlamentarioek
A: Batzuek ez zuten bere botoa agertzerik nahi izan

Testutik kendutako zatiak dagokien lekuan kokatu

BIGOREXIA

Bigorexia deituriko gaixotasuna edo patología 1003an diagnostikatu zuen lehen aldiz Estatu Batuetako Harrison Pope psikiatrak, Harvardeko Medikuntza Fakultatean. Eritasun hau jasaten duen pertsonaren gorputza giharra izaten da batez ere. Normalean___(1)______.

Geroz eta gihartsuago egoteko eta horri eutsi ahal izateko, hainbat bide erabiltzen ditu. Gimnasioan ordu ugari ematen ditu egunero, ia bigarren etxea bilakatzeraino. Modu obsesiboan egiten du kirola. Tamalez, ______(2)_____. Egun batean gimnasiora joan gabe geratuz gero, egonezina izaten du, horrek gihar-bolumena galtzea eragingo diola pentsatzen baitu.

Elikadurari dagokionez, ________(3)_______. Arrautza egosiaren zuringo asko jaten ditu –20 arrautza-zuringo jan ditzake egunean-, gantz gutxien duten haragi eta arrainak, esneki gaingabetuak... Helburua geroz eta gorputz gihartsuago eta indartsuagoa lortzea da.

Dieta desorekatua egiteaz gain, gihar-masaren ekoizpena handitzeko esteroideak eta anabolizanteak hartzen ditu, eta horiek oso ondorio kaltegarriak dituzte: ______(4)______.

Neurri horiek guztiak hartu eta jendearen begietara gihar gehiegi izan arren, bigorexia duena ez da horretaz ohartzen, eta ez du inoiz bere burua nahiko gihartsu ikusten. Argi dago, beraz, beste elikadura-nahaste batzuetan bezala, _____(5)______. Eragileetako bat gizarteak modu batera edo bestera inposatzen dituen gorputz-irudien patroiak dira.

Gizonezkoetan emakumezkoetan baino ugariagoa da gaixotasun hau, eta batez ere kulturismoa egiten dutenen artean zabaldu da, _____(6)_____. Ikerketek diotenez, gimnasiora maiz joaten diren pertsonen %10ek izaten ditu horrelako arazoak.

____(7)____: autoestimu txikia, izaera itxia, heldutasun falta, gizartean integratzeko arazoak, depresioa... Gainera, bizitza nolabaiteko erritual bilakatzen du: egunean zehar zer jan antolatu, oso maiz pisatzen da, etengabe begiratzen dio ispiluari zenbat gihar irabazi edo galdu duen egiaztatzeko.

Bigorexiak, ondorio psikologikoez gainera, lehen aipatu ditugun anabolizanteen ondorio fisiko eta estetiko ugari ere baditu: ___(8)___. Gainera, dieta izugarri desorekatzen denez, gibelak eta giltzurrunek izugarrizko lana egin behar izaten dute proteinen hondakinak kanporatu ahal izateko. Beraz, ez da harritzekoa kalteak izatea bi organo horietan.

Tratamendu nagusia psikologikoa izaten da. ___(9)___. Bestetik, eta tratamendu psikologikoarekin batera, dieta orekatua zein den jakiteko eta hori egin ahal izateko oinarriak ezartzeko oso beharrezkoa da elikaduraren arloko heziketa.

(Elhuyar aldizkaria (2004/04/01)

Q: Zein jarrera dute Katalunian zezenketen aurrean?
- Gehiago dira zezenen aldekoak aurkakoak baino
- Gehienen ustez zezenak kultura-adierazgarri dira
- Zezenen aldekoak zein kontrakoak daude
A: Zezenen aldekoak zein kontrakoak daude

Q: Zer gertatuko da Parlamentuan onartutakoarekin?
- Hemendik aurrera zezenketak debekatu egingo dira
- Bide luzea egin beharko du lege bihurtu arte
- Gutxi falta da zezenketak betiko debekatzeko
A: Bide luzea egin beharko du lege bihurtu arte

Q: Zer lortu dute Prou! plataformakoek?
- Behar zituzten sinadurak justu-justu lortu dituzte
- Legea aldatzea lortu dute
- Behar zituzten sinadurak baino askoz gehiago lortu dituzte
A: Behar zituzten sinadurak baino askoz gehiago lortu dituzte

Q: Zein ondorio izango lituzke lege-aldaketak?
- Animaliek parte hartzen duten ikuskizunak debekatzea
- Animaliak ikuskizunetan hiltzea debekatzea
- Herri batzuetako "correbous" izenekoak baztertuta gelditzea
A: Animaliak ikuskizunetan hiltzea debekatzea

Q: Zer eragin du Parlamentuaren bozketak?
- Eztabaida sutsuak komunikabideetan
- Pertsona batzuek auzitegietara jotzea
- Oihartzun handia ondorengo asteetan
A: Eztabaida sutsuak komunikabideetan

ZEZEN-PLAZA IXTEAR?

Festa eta kultura dira batzuen ustez; beste batzuen iritziz tortura onartezina. Zezenketen aldekoak zein kontrakoak daude Herrialde Katalanetan, beste herrialde batzuetan bezala. Baina zezenketak, gaur egunean, egin egiten dira. Ordea, hori aldatzeko aukera gertuago egon liteke orain. Izan ere, zezenketak debekatzeko, Kataluniako parlamentuan aurkeztutako herri ekimen bati baiezkoa eman berri dio diputatuen gehiengoak. Dena den, ekimenak bide luzea du oraindik lege bihurtu arte.

Prou! Plataformak aurkeztu du ekimen legegilea, zezenketak debekatzearen aldeko sinadura eman duten 180.000 herritarren babesa lortu ostean; ekimena aurkezteko behar zituzten sinaduren hirukoitza, hain justu. Zezenketen aldeko elkarteak, ordea, ez daude etsia hartzeko prest eta “partida” amaitzeko asko falta dela adierazten dute.

Zezenketen kontrako ekimenak ez dira atzo goizekoak, eta azkeneko honen sustatzaileek eskatzen dutena Animaliak Babesteko Kataluniako Legea aldatzeko. Horrela “zezenketak eta animalia hiltzea dakarten ikuskizunak” debekatzeko. Hala ere, “correbous” deritzonak bazter utzi dituzte zezenari adarretan sua darion gailua jarri eta kaleetatik askatzean datza, eta Kataluniako zenbait herritan tradizio handia dauka. Ekimenak aurrera eginez gero, Bartzelonako Monumental zezen-plazari eragingo lioke bereziki, Katalunia osoan jardunean den bakarra baita.

Parlamentuaren bozketan aurreko asteetan eztabaida latza piztu da. Auziak hedabideetan izan duen oihartzunaren erakusle izan zen atzoko bozketa. Izan ere, bozketa sekretua izan zen, eta hori ez da batere ohikoa Kataluniako Parlamentuan. Are gehiago, bozkatzeko orduan diputatu bat baino gehiago ezkutatu zen egunkari baten atzean, argazki “konprometituak” saiheste aldera

Ainhoa Sarasola (Berria. 09-12-19. Moldatua)

Irakurri testua eta ondoren osatu esaldiak aukera egokia eginez

Adibidez:

0.- Testuaren arabera,

Hamaika zerbitzu besterik ez daude Interneten jendea harremanetan jartzeko.

Aukera handiak eskaintzen dizkigu sareak, baina arriskuak ere egon badaude.

Ezustekoa eman diezaiokegu gure lagun bati bideo bat igotzen badugu Internetera.

Cyberbullying-a

Interneten hamaika zerbitzu daude pertsonen arteko sareak sortu eta harremanak estutzeko. Horien artean: Facebook, Tuenti, Fotolog, Twiter, Ning, MySpace, Zugaz.com, Elgg, laconi.ca, euskaltube.com, zabaldu.com eta beste hainbat. Komunikaziorako sare bikainak dira, informazioaren joan-etorri zuzena ahalbidetzen dutenak: Edozein artxibo, dokumentu konpartitzen uzten dutenak, audioa, bideoa.... Baina arriskutsuak ere badira. Bideo, argazki eta audio-grabazioak sarean guztion eskura jartzeak ezuste asko eragiten ditu, eta ondorioak gero eta larriagoak dira.
Zer egin dezakegu, baina, Interneten arriskuei aurre egiteko? Eskoriatza, Aretxabaleta eta Arrasaten (Gipuzkoa) kokatuta dagoen Arizmendi Ikastolako IKTko dinamizatzaile den Juan Arbuluren ustez, "ezinbestekoa da kontzientziazioa. Erreminta paregabea da Internet, eta sare sozialek aukera ugari eskaintzen dituzte, baina ondo erabiltzen jakin behar dugu". Arizmendi Ikastolak zenbait mintegi antolatu izan ditu gurasoentzat eta ikasleentzat. "Gurasoek jakin dezaten zertan ari diren seme-alabak. Gaur egungo nerabeak natibo digitalak dira, alegia, erabateko ezagutza digitala dute. Eta guraso askok ez dakite Internetek zer eskaintzen duen". Horren haritik, Gipuzkoako Foru Aldundiak ere programa bat abiatu du gurasoentzat, ikas dezaten seme-alabak zertan ari diren Interneten. Garrantzitsua da gurasoei aholkuak ematea eta gazteen artean kontzientziazioa bultzatzea. "Nerabeek eta gazteek jakin behar dute zer nolako erreminta duten esku artean eta tentuz jokatu behar dute, batez ere dokumentuen identifikazioarekin, eta argazkiak eta bideoak erabiltzerakoan".

Pribatutasunaren beharra

Nerabe askok inolako pribatutasunik gabe erabiltzen dituzte sare sozialak, eta batere kontrolik gabe sartzen dituzte argazkiak, audio-artxiboak eta bideoak, eta orduan sortzen dira arazo larrienak. Juan Arbuluk aditzera eman duenez, "datu pertsonalak ahalik eta gutxien erabili behar dira arazoak ekiditeko". Sareak pertsonak iraintzeko aukera ugari eskaintzen baititu, eta gero eta ohikoago da Cyberbullying-a edo eskola-jazarpena on-line gertatzea. Internet bidez egiten den eskola-jazarpena oso arriskutsua da, biktimaren edo iraina jasotzen duenaren kontra ehunka pertsona jar daitezkeelako. "Informazioa duenak boterea dauka, eta liderrek horrelako baliabideak erabiltzen dituzte pertsona ahulenak barregarri uzteko, eta haien kontrako kanpaina gogorrak bideratzen dituzte sarean", mehatxu horiek xantaiak egiteraino iritsi daitezkeela gaineratu du Juan Arbuluk. Arizmendi Ikastolan ez dute horrelako adibiderik ezagutzen, baina gero eta ohikoagoak omen dira Cyberbullying kasuak Euskal Herrian.

Sarean, nerabe eta gaztetxoak babesteko, badira gurasoen esku zenbait webgune espezializatu: Cyber Patrol 3.0, Specs for Kids, SurfCtrol Web Filter, Cybersitter 2002, Net Nanny 4.0 edo www.icra.org dira horietako batzuk. Bertan, informazioa jasotzeaz gainera, tentuz jokatzeko gomendioak jasoko dituzte gurasoek.

Erabilera pedagogikoa bultzatu

Horren guztiaren aurrean, Internet zaleek eta erabiltzaileek sarearen erabilera pedagogikoa bultzatu behar dela uste dute. "Komunikaziorako tresna bikaina delako, elkarrizketak mantentzeko, aspaldiko lagunekin harremanak mantentzeko, argazkiak zintzilikatu eta konpartitzeko, eta gaur egun lan egiteko ere aukera paregabeak eskaintzen dituelako". Arlo profesionalean google wave edo antzerako erremintek aukera izugarriak eskaintzen dituzte, dokumentuak konpartitzeko, irudiak elkarbanatzeko, informazioa bideratzeko... "Ez dira mugak jarri behar, izan ere, askoz gehiago dira abantailak eragozpenak baino".

Gaur egun Internetek 1.500 milioi erabiltzaile baino gehiago ditu mundu luze-zabalean. Hainbat pertsona, komunitate, enpresa eta aplikazioren arteko komunikazioaren oinarria da. Sortu zenean, 70eko hamarkadan, helburu jakin batzuekin diseinatu zen. Orain berriz, helburu eta jomuga horiek aldatu egin dira, eta dagoeneko etorkizuneko Interneterantz abiatzen hasi gara. Web 3.0 eta Zerbitzuen Interneta ate-joka baitatoz. Aukera gehiago izango dira guztion eskura, eta gakoa da ondo erabiltzen jakitea, ezusteak ekiditeko.

Benetan mesedegarria ote da haurrak Internetez babestea?

Interneten arriskuak ez dira orrialde pornografiko, bortitz, arrazista edota anorexiaren apologia egiten dutenetara mugatzen. Hainbat ikerketaren arabera, haurren erdiak baino gehiagok jasan du inoiz ezezagun baten erasoa sarean ari direla eta ONUren ustez, 750 000 lagunetik gora dira Interneten haurrekin harremanetan jartzeko irrikatan dauden harrapariak. Beraz, ezinbestekoa bezain beharrezkoa da haurrak babestea Interneten nabigatzen dutenean.

Nola babestu, ordea?

Lehenik eta behin, komeni da ordenagailua leku egoki batean egotea, kontrolatzen erraza dena eta haurra sarean dabilenean zertan ari den ikusteko aukera ematen duena.

Horretaz gain, komenigarria da software egokia instalatzea, Interneteko edukia iragaz dezan. Programa-aukera handia dago gaur egun.

Kontuan izan behar dugu haurren ekintzarik gustukoena on-line hizketan aritzea dela, ondorioz, oso garrantzitsua da haurrak messenger edota posta elektronikoz norekin ari diren jakiteko aukera ematen duten bideak irekitzea.

Tarteka, haurrekin batera sarean ibiltzea komeni da norekin hitz egiten duten (zein diren bere lagun birtualak) eta zertan dabiltzan ikusiz.
Gorde itzazu sarean haurrentzako arriskurik ez duten orrien erreferentziak eta beraien berri eman haurrei.

Q: Juan Arbuluren ustez,
- guraso eta ikasleentzako mintegietan natibo digital asko ezagutu ditu
- gurasoek seme-alabak kontrolatzeko tresna gehiago behar dira sarean
- sareak eskaintzen dizkigun tresnak ondo erabiltzen jakitea da garrantzitsuena
A: sareak eskaintzen dizkigun tresnak ondo erabiltzen jakitea da garrantzitsuena

Q: Garrantzitsua omen da
- argazki eta bideo txukunak egiten jakitea
- gurasoak aholkatuta egotea eta seme-alabak kontzientziatuta
- gurasoak kontzientziatuta egotea
A: gurasoak aholkatuta egotea eta seme-alabak kontzientziatuta

Q: Pribatutasunari dagokionez,
- ahalik eta datu pertsonal gutxien ematea da onena
- ez dago inolako mugarik bideo edota argazkiak sarean jartzeko
- nerabe askok arazoak dituzte argazkiak eta bideoak igotzeko
A: ahalik eta datu pertsonal gutxien ematea da onena

Q: Gero eta ohikoagoak omen dira
A: Pertsona ahulen aurkako irainak

Q: Sarearen erabilera pedagogikoa
- izugarria da, mugarik gabea, gaur egun
- sustatu beharra azpimarratzen dute denek
- zalantzan jartzen dute batzuek
A: sustatu beharra azpimarratzen dute denek

Q: Haurrak arriskuez babestea
- 750 000 lagunen esku dago
- ez da, ONUren ustez, kezka larria
- ezinbestekoa bezain beharrezkoa da
A: ezinbestekoa bezain beharrezkoa da

Q: Gero eta ohikoagoak omen dira,
- Arizmendi Ikastolan gertatzen diren arazoak
- liderren aurkako mehatxu eta xantaiak
- pertsona ahulen aurkako irainak
A: pertsona ahulen aurkako irainak

Baztan ibarreko herri batean, seme-alabarik gabeko senar-emazteak bizi ziren. Urte asko zeramatzaten haur baten atzetik, baina haien gogoa ez zen inoiz betetzen. Belar mota guztiak frogatu zituzten, Aralar mendira joan ziren eta andrea iturrira ere joan zen hango harri batekin sabela igurztera. Adituek ziotenez, horrek ez omen zuen huts egiten eta,... baina huts egin zuen !

Behin, ama izateko garaia joaten ari zitzaiola pentsatuz, emazteak hau esan zion senarrari hasperen artean:

-Ai! Haur bat izateagatik edozer gauza emango nuke!

-Baita nik ere! -erantzun zuen senarrak.

Hau esan orduko, deabrua azaldu zitzaien esanez:

-Haur bat izango duzue, baina nik, horren truke, etxe honetako zerbait eramango dut, ados al zaudete?

Senar-emazteek proposamena onartu egin zuten, deabruak haurra bera nahi zuela susmatu gabe.

Handik denboraldi batera haurra jaio zen eta gurasoak erabat zoriontsu egin zituen hark. Eta hala, emandako hitza ahaztu zitzaien eta sekulako bataioa ospatzea erabaki zuten : ahaide, lagun eta bizilagunak gonbidatuko zituzten. Hori zela eta, aurkitu zuten aharirik ederrena ekarri zuten.

Handik hurbil gizon bat bizi zen, ez zuen lantegi ezagunik eta ahal zuena “hartuz” bizi zen. Ahariarena jakin zuenean, hura lapurtzea erabaki zuen, gero salduta diru ederra jasoko zuela eta. Etxeko denak oturuntzarako mahaiak lorategian prestatzen ari ziren bitartean, etxean sartu zen. Haurra sehaskan zegoen lo eta, bere ondoan, deabrua.

-E! Zu ez al zara gaizkine? -galdetu zuen gizonak.

-Bai, halaxe naiz! -erantzun zion besteak- eta zu aharia lapurtzera datorrena zara! Lapurretik lapurrera, nolako eltzea halako tapa behar izaten da! Ja! Ja! Ja!

Gizona ez zegoen batere ados horrekin. Bizitzeko lapurtzea gauza bat da, baina deabru lardaskeroa izatea... hori besterik da! Hala ere ez zuen ezer esan eta deabrua han zergatik ote zegoen jakin nahian, galdetu egin zion:

-Eta zu... nolatan hemen?

-Ni... tira ba!, lapurren artean konfiantza izan behar da, zera, jaioberria eramatera etorri naiz. Haurrak doministiku egingo du hiru bider eta inork ez badu “doministikun” esaten, niretzat izango da!

Etxekoak itzuli egin ziren, deabrua ikusezin bihurtu zen eta lapurra ate baten atzean ezkutatu zen.

Une batzuetara, haurrak doministiku egin zuen, baina ez zen inor ohartu. Berriro egin zuen eta lapurrak inork ez zuela ezer esaten ikusirik eta deabruak haurra ez zezan eraman, ozenki esan zuen:

-Doministikun! Aharia lapurtzerik izango ez badut ere...

Birao eta mehatxu artean, deabruak alde egin zuen handik haize zurrunbilo handia sortuz. Harrituta eta zer gertatzen zen jakin gabe, etxekoak hitz egin zuenaren bila hasi ziren eta atearen atzean aurkitu zuten. Lapurrak gertatutakoaren berri eman zien eta eskerroneko guraso haiek bataiora gonbidatu ez ezik, aharia ere eman zioten oparitzat.

Euskal kondairak

Q: Senar-emazte hura Aralar mendira joan zen harriak biltzera
- Egia
- Gezurra
A: Gezurra

Q: Senar-emazteak deabruarekin tratu bat egin zuen ume bat izateko
- Egia
- Gezurra
A: Egia

Q: Bataioa ospatzeko txerri handi bat ekarri zuten
- Egia
- Gezurra
A: Gezurra

Q: Lapurrak ahari lapurtu nahi zuen jateko
- Egia
- Gezurra
A: Gezurra

Q: Lapurra etxean sartu zen eta deabrua umearen sehaska ondoan ikusi zuen
- Egia
- Gezurra
A: Egia

Q: Deabruak bere plana kontatu zion lapurrari
- Egia
- Gezurra
A: Egia

Q: Deabrua ate baten atzean ezkutatu zen
- Egia
- Gezurra
A: Gezurra

Q: Lapurrak umeak doministiku egin bezain pronto "Doministikun" erantzun zion
- Egia
- Gezurra
A: Gezurra

Q: Lapurrak azkenean aharia lortu zuen
- Egia
- Gezurra
A: Egia

Nortasuna Interneten

Erabiltzaile bat Interneten sartzean eta ohiko ekintzak egiten hastean, posta elektroniko kontua ireki, sare sozialak erabiltzen hasi, edo beste abarretan, bere nortasun digitala mamitzen hasten da. Bere ekintzekin, sareko hainbat tokitan arrastoa uzten hasten da. Posta elektronikoa bidali, blog bateko sarrera bat idatzi, lagun bati erantzun; egunero egiten den jarduera arrunta da. Horrek guztiak erabiltzailearen sareko nortasuna osatzen du.

Gero eta zailagoa da sarean nortasun anonimoarekin ibiltzea. Izan ere, ia web gune guztietan erregistratzea eskatzen baita. Askotan, erregistratzea ezinbestekoa da haietan jardueraren bat burutzeko. Horren harira, gero eta ohikoagoak dira nortasun lapurretak eta horrek sortzen dituen arazoak. Mota honetako ekintzat %20 inguru igo dira azken hilabetetan. Nortasun ordezkapena jasan duten kasu batzuk sona handia hartu dute, Tuenti-ko grebara deitu zuen neskarena esaterako.

Hori dela eta, azken aldian asko ari da hitz egiten erabiltzaileek Interneten duten nortasunaz. Denboraren poderioz garatuz joaten da nortasun hori, eta pribatutasunaren ikuspegitik ez ditu argi alde guztiak.

Pribatutasuna

Sare sozialak ezagunak egin aurretik ere pribatutasunaren arazoa bazegoen; horien erabilera hazteak, hala ere, handitu egin du. Sareetan ematen den informazioarekin kontuz ibili behar da; izan ere, norberaren bizitzaren zati bat guztien esku jartzen ari baita. Horrek ez du esan nahi ezer jarri behar ez denik, baizik eta norberak kontziente izan behar duela jartzen duen horretaz. Duela gutxi arte Facebook-ek erabiltzailearen informazio osoa gordetzen zuen, kontua ezabatuta ere. Horrek zalantzan jartzen du erabiltzailearen pribatutasuna. Horrez gain, bakoitzak jartzen duen edukiarekin, erabiltzaile soslai bat osatzen ari da. Hori, ondoren, marketin eta salmentarako sekulako baliabidea izan daiteke. Horregatik izan behar da kontziente ematen den informazioaz.

Nortasuna lapurtzea

Aurrez aipatu bezala, gero eta gehiagotan gertatzen ari da nortasuna lapurtzea. Normalean posta elektronikoaren kontuan eta sare sozialetan egiten d,a eta erabiltzailea leku txarrean uzteko izaten da. Askotan kontu horiek berreskuratzea oso zaila izan ohi da, lege aldetik ez baitago oso argi kontua. Hori dela eta, askotan erabiltzaile biktimak kontu berri bat ireki beste erremediorik ez du izaten.

Mota honetako ekintzen biktimak, sarean jarduera oso aktiboa duten erabiltzaileak izan ohi dira. Horretarako, sarean utzitako arrastoak jarraitu ohi dira. Esate baterako, ohikoa ez den ordenagailu batetik posta kontua atzitzeak uzten duen arrastoa nortasuna lapurtzeko abiapuntua izan daiteke. Kasu horietan, ordenagailuan informaziorik ez uztea komeni da, noski.

Eta hildakoan zer?

Galdera honek ere hainbat zalantza sortzen du. Pertsona bat hiltzen denean, haren ondasun materialekin nola jokatu behar bezala legeztatuta dago. Inork ez du zalantzan jartzen zer egin behar den. Baina zer gertatzen da sareko haren nortasunarekin? Zer gertatzen da haren sare sozialetako, blogetako, eta abarreko edukiarekin?

Legediaren aldetik, sekulako hutsuneak daude oraindik. Gainera herrialde askotako jurisprudentzia sartuko litzateke. Izan ere, ohikoa baita Interneten erabiltzailea herrialde batekoa eta erabiltzen den tresna beste batekoa izatea. Erabiltzaileak bere testamentuan jarri behar ote ditu irekita dituen kontu guztietako erabiltzaile izen eta pasahitzak? Gaia oso delikatua da, baina argi dago heldu beharrekoa dela. Izan ere, pertsona bat hiltzen denean, haren nortasun digitalarekin nola jokatu behar den ez dago batere garbi.

Q: Interneten egiten ditugun ekintza guztiek osatzen dute gure nortasun digitala
- Egia
- Gezurra
A: Egia

Q: Interneten jarduera guztiak egiteko erregistratzea eskatzen da beti
- Egia
- Gezurra
A: Gezurra

Q: Pribatutasunaren arazoa sare sozialak erabiltzen hasi zirenetik sortu da
- Egia
- Gezurra
A: Gezurra

Q: Erabiltzaileen soslaia marketin eta salmentarako baliabidea izan daiteke
- Egia
- Gezurra
A: Egia

Q: Zurea ez den ordenadore bat erabiltzekotan hobe duzu informaziorik ez uztea
- Egia
- Gezurra
A: Egia

Q: Legeak ondo araututa dauka zer egin behar den pertsona hilda baten sareko kontu guztiekin
- Egia
- Gezurra
A: Gezurra

Q: Etxeko otorduak, oro har, egokiak izaten dira
- Egia
- Gezurra
A: Egia

Q: Alkohol pixka batek ez duela gizentzen esaten du
- Egia
- Gezurra
A: Gezurra

Q: Argaltzeko kirola gogor egitea beharrezkoa dela dio
- Egia
- Gezurra
A: Gezurra

Q: Artikuluaren amaieran, argaltzeko formula magikorik ez dagoela esaten du
- Egia
- Gezurra
A: Egia

Q: Mezu engainagarrien aurrean, zentzuz jokatzea eskatzen du.
- Egia
- Gezurra
A: Egia

Q: Arratibelek dio argaltzeko zer egin behar den badakigula, baina zailena dakiguna betetzea dela.
- Egia
- Gezurra
A: Egia

PAÑUELO GORRIA LEPOAN

Buzoian fakturak eta iragarki-orriak besterik aurkitzen ez zituelako, harritu zuen izugarri sobre

arroxa hark. Alde banatara ondo begiratu ondoren (behin baino gehiagotan gertatu baitzitzaion

sorpresaz bat hartu eta bizilagunen batentzat zela konturatzea), izenik ez zeramala ikusi zuen.

Ez izenik, ezta helbiderik ere, eta gehixeago harritu zen. Baina aho bete hortz, igogailura iritsi

baino lehen —ikusmin gehitxo zeukan etxera heldu arte itxaroteko—, sobrea zabaldu eta

barrukoa irakurri zuenean, geratu zen.

Bi hitz bakarrik. Letra txukunez, ondo pentsatuta, paperaren erdi-erdian idatziak: "Maite zaitut".

Ez firmarik, ez seilurik, ez ezer. Bi hitz haiek, bata bestearen ondoan. Dozena erdi bat aldiz

irakurri zituen, eta pentsatu ere bai, zeinen gutxitan entzundakoa zen. Pentsamendu haren

hariari jarraituz, norbaitek okerreko buzoian sartutako gutuna izango zela sinetsi, eta oheratu

zen.

Akordatu, akordatu zen hartaz hurrengo egunetan, baina hura jaso behar zuenak zeukan zortea

eta antzekoak izan zituen burutazioen ardatz nagusi. Bigarrena, buzoi berean —berean—

topatu zuen arte.

Kartazal arroxa hura ere. Izenik eta helbiderik gabea eta barrua luzexeagoa: "Egunetik egunera

gehiago maite zaitut".

Bigarrena ez zen aski izan. Gizona omen bi aldiz harri berarekin estropezu egiteko gauza den

izaki bakarra, dio erdal esaerak, eta izenik gabeko maitalea berriro tronpatuko zelakoan

etxeratu zen. Ez zuen, ordea, loak hartu arte ahaztu. "Zergatik ez?" galdetzen zuen bere baitan.

"Zergatik ez du norbaitek nitaz maitemindu behar?". Irribarrea ernatu zitzaion, zimur hasi

berriak areagotuz, baina adore onez jaiki zen argi-txintarekin batera.

Bi egun beranduago jaso zuen hirugarrena: "Ez ukatu. Badakizu nor naizen. Irribarre batekin

nahikoa nuke". Eta egia bazen? Benetan, norbait, berarekin txundituta baldin bazegoen?

Sikiera aztarna txiki bat eman izan balio... Inguruan ezagutzen zituen gizonezko guztiak pasa

zituen eta ezin zuen inor imajinatu berari gutun anonimoak bidaltzen. Joakin harakinak aprezioa

bazion, oso ondo tratatzen zuen, xerrak erostera joaten zen bakoitzean, baina ez zuen inola ere

sobre arroxak erabiltzen ikusten. Don Ramon, zer esanik ez! Hogeita bi urte zeramatzan bere

idazkari lanetan eta hainbeste urtetan hitz gozo bakar bat ere bota gabe, orain lelokeria haietan

hastea besterik ez zitzaion falta! Ez ahal zen bera izango! Oso seinale txarra zatekeen hura!

Burutik pasatzea ere...

Eta nork esan zion, gainera, gizona izan behar zuenik? Eta emakumea bazen? Normalagoa

izango zen gainera. Noski, horrexegatik ez zen ausartzen aurrez aurre hitz egitera! Pentsatze

hutsak hotzikara sortu zion, eta gaia alde batera utzi eta lo egitea erabaki zuen.

Astebete baino lehen iritsi zen hurrengoa. Eskakizun xelebre batekin hau: "Ezagutu nahi

banauzu, atera zaitez pañuelo gorria lepoan duzula". Pañuelo gorria! Eta nondik atera behar

zuen pañuelo gorri bat? Lan ederra jarri zion oraingoan! Ausartegia iruditu zitzaion burutazioa,

baina okasioak merezi zuela eta Rosa Marirengana jo zuen, bizilagun berriarengana:

—Rosa Mari, barkatu atrebentzia... baina ez duzu kasualitatez niretzako moduko pañuelo

gorririk izango? Konpromiso bat daukat bihar eta...

Rosa Marik zoratzen utzi zion berea. Lasai hartzeko eta zer demontre!, oparitu egiten ziola

gainera. Nazkatu samarra zegoela pañuelo hartaz eta... beste ezer behar bazuen hinki-hankarik

gabe eskatzeko, horretarako zirela lagunak eta!

Gau hartan apenas lorik egin zuen. Hamaika ametsetan murgilduta, pasa zuen gaua, amets

gehienak esna eginez. Ez zuen bere burua oso egokia ikusten pañuelo gorria lepoan jarrita

ibiltzeko, baina tira, hari esker anonimo egile misteriotsua ezagutu behar bazuen, huraxe jarrita

aterako zen.

Eta halaxe egin zuen. Ahalik eta konbinaziorik egokiena aurkitu zion pañueloari, eta airosaairosa

irten zen kalera. Ez zen hain airosa itzuli. Egun osoan inguru guztiak miatu zituen, sekula

baino gehiago paseatu zuen lanetik etxerakoan, baina inor ez zitzaion hurbildu, eta erabat

goibel bukatu zuen, itxaropenez hasitako eguna.

Irrikaz ireki zuen buzoia biharamunean, gutun arroxa kanpotik sumatu zuenean: "Zergatik utzi

diozu zure pañuelo gorri zoragarria amona horri? Honek betirako ezetz esan nahi al du?" zioen

kartak.

(Lehenago zen berandu, Alberdania, 1995)

© Ezer baino lehen: Elkar

1. Egitekoa:

1. Hiru adierazpen hauetatik (A, B, C) zein da protagonistaren sentipenak ongien

laburtzen dituena?

A Ipuinaren hasieran, protagonista harrituta badago ere,

amaierarako sinetsi egiten du maitalea izan dezakeela. Hala

ere, ez du lortu espero zuena.

B Ipuinaren hasieratik uste du protagonistak gutunak beretzat

idatziak direla, eta amaierarako frogatua geratzen da:

maitale bat izatea lortzen du.

C Ipuinaren hasieran, bakarti eta goibel dago protagonista, eta

hala segitzen du amaiera arte. Ez du inoiz pentsatzen

gutunak beretzat izan daitezkeenik.

Q: Aukeratu erantzun zuzena
- A
- B
- C
A: A

2. Ondorengo A, B, C adierazpenetatik zein da ipuinaren amaierari dagokiona?

A Rosa Mari da maitale misteriotsuaren gutunak jaso behar zituen pertsona.

B Protagonistak bere maitale misteriotsuarekin topo egiten du, baina

protagonista ez da harengana hurbiltzera ausartzen.

C Protagonistak, Rosa Mari eta zapi gorriari esker, maitale bat izatea lortzen

du azkenean.

Q: Berria egunkarian argitaratutako iritzi-artikulu bat daukazu ondoren

Irakur ezazu hurrengo artikulua, eta ondorengo orrian aurkitu testutik kendutako zatiak.

Umeen loditasuna arazo

(Patxi Juaristi)

Azaroaren 8a elikaduraren eta sukaldaritza osasuntsuaren egun europarra izendatu dute.

Horrekin, umeen artean elikatzeko modu osasuntsuak sustatu nahi dituzte, eta Europar

Batasunean (EB) dauden ume lodien arazoari aurre egin.

1___________________________________

Are gehiago, urtero ume lodien kopurua 400.000 handitzen da. Etorkizuneko belaunaldien gehiegizko kiloak gero eta buruhauste handiagoa dira Batasunean eta, oro har,

2___________________________________

osasunean egiten den gastua handitu eta gure gizarteen ekintzarako eta garapenerako gaitasuna murriztu. Gosaldu, bazkaldu, askaldu eta afaldu, eta ogasuna galdu.

Elikaduraren eta sukaldaritza osasuntsuaren egun europarra ospatzeko Bruselan egin zen ekitaldian, Markos Kyprianou-k, EBko osasun-komisarioak, Batasuneko goi mailako hainbat sukaldariren laguntzarekin, osasuntsu jateko hainbat aholku eman zituen.

3____________________________________

Alde batetik, kontuan hartu behar da mendebaldeko gizarte aberatsetan, jan dezakeguna baino elikagai gehiago ditugula gure etxeetan. Munduko beste toki batzuetako umeak ez bezala, gure umeak oparotasunean hazten ari dira. Loditu egiten dira, asko eta txarto jaten dutelako. Gutxiegia eta larregia, beti kaltegarria. Bestetik, bizitza sedentarioa bultzatzen duten gizarteetan bizi gara.

4____________________________________

Ezin dugu ahaztu, bestalde, bizi garen gizarteak umeen anomia, identitate galera eta autoestimu baxua bultzatzen dituela, eta hori saihesteko, asko direla behar duten baino gehiago jaten dutenak; hain zuzen, urdaila beteta edukitzeak eguneroko arazoak ahazten laguntzen duelako. Gauzak horrela, 2002an, The Lancet aldizkari ezagunak esan zuen XXI. mendeko izurria haurren gizentasuna dela. Ebbeling, Pawlak eta Ludwig ikerlariek aldizkarian argitaratu zuten txostenaren arabera, azken 30 urteetan haur gizenen kopurua

zazpi aldiz biderkatu da mundu osoan.

5___________________________________

Zenbait kalkuluren arabera, osasunean egiten den gastu guztiaren %5 eta %7 bitartean

gizentasunarekin zerikusia duten gaixotasunekin loturik dago. Koipedun produktuak deabrutu egin ditugu, eta kolesterol baxuko galletak, irin osoko ogia eta esneki gaingabetuak jaten hasi gara. Gure umeak light kulturan hazten ari dira, nahiz eta gero eta pisu

handiagoa duten. Egia esan, ez nau harritzen gero eta ume lodi gehiago izateak, kontuan hartzen badugu kalorien aurkako gerra guztiz azalekoa eta interesatua dela.

6_____________________________________

Izan ere, esneki gabetuak edo azukrerik gabeko produktuak, azukredunak edo esneki gaindunak baino gehiago ordaintzera behartzen gaituzte, eta, gero, aurreztu duten azukrea eta esnegaina berriro saltzen digute, etekinak handituz. Hala eta guztiz ere, ez da hori gure gizartearen paradoxarik handiena, baizik eta pisu handiegia duten milioika umeren alboan, gosez hiltzen diren umeak daudela. Jan gabeak hiltzen, eta janegiak ere bai.

Berria, 2007ko azaroaren 27a
- A. Egia esan, zerbait egin beharra zegoen, modu sinbolikoan bada ere. Izan ere,Europako Batasuneko 22 milioi ume lodi daude, edo dagokien baino pisu gehiago dute. | 1
- B.- Mendebaldeko herri aberatsetan. Izan ere, gure umeen pisua gero eta handiagoa bada aurrerantzean, osasun arazoak ugaritu egingo dira | 2
- C.- Eta, ondorioz, gure umeek gero eta kaloria gutxiago erretzen dute. Are gehiago, kontuan hartu behar da umeak autoz eramaten ditugula toki guztietara, nahiz eta askotan oinez egiteko moduko distantziak izan | 4
- D.- Nire ustez, ez zitzaion arrazoirik falta aldizkariari izurri hitza erabili zuenean. Kontuan hartu behar da gizentasuna osasun publikoko arazo larri bihurtzen ari dela herrialde aberats askotan, eta neurriz gaineko kiloak zama astuna direla osasun zerbitzuentzat eta administrazioentzat. | 5
- E.- Dena dela, guztiok dakigu errezetak ematea baino zerbait gehiago beharko dela arazoa konpontzeko | 3
- F.- Gehiago esango dut, askotan iruditzen zait multinazional handien etekinak handitzeko pentsatuta dagoela | 6

Matrakan, Berria egunkariko gehigarrian, hiru gazteri egindako elkarrizketak irakurriko dituzu.

Esan zein testuri dagokion esaldi bakoitza.

IKASKETAK AMAITUTA , LANEAN HASTEKO GARAIA DA. HIRU GAZTEK LEHEN LANPOSTUAREN GORABEHERAK

NOLA BIZI DITUZTEN AZALDU DIGUTE

A .- MAIDER AZKUENAGA FERNANDEZ

Adina: 21 urte.

Bizilekua: Bilbo.

Ikasketak: Fisioterapian lizentziatua.

Lantokia: ASPARBI, Bizkaiko Parkinson

Elkartea.

Lanean: Joan den urritik.

1. Nola aurkitu zenuen lanpostu hau?

Euskadiko Fisioterapeuten Elkargo Ofizialean izena eman, lan poltsan

sartu eta bi egunetara deitu zidaten. Hurrengo egunean elkarrizketa egin

eta arratsaldean bertan jakin nuen hartu nindutela. Lauk egin genuen

elkarrizketa. Lanean hasi aurretik, bi astetan joan nintzen Elkartera,

orduko fisioterapeutak nola lan egiten zuen ikustera; ariketak eman

zizkidan, baita Parkinsonari buruz zuen informazio guztia ere. “Honekin

kontuz” edo “bestearekin hau egin”, esan zidan.

2. Zer da zure lanpostuan gustukoen duzuna?

Adineko jendea oso esker onekoa da, gutxi ematen diezu, eta asko

itzultzen dizute. Beraien umorea eta beraien bizitzaren ikuspuntua

gustatzen zaizkit. Badakite gaixo daudela, baina umorez hartzen dute,

eta beti datoz lan egiteko eta zu pozteko prest. Batzuk alargunak dira edo

ez dute seme-alabarik eta zugan bilatzen dute maitasun hori. Eta nik

ematen diet, ahal dudana!

3. Eta gutxien gustatzen zaizuna?

Gaixotasunaren alde txarra ikusten duzu, nola batek ezin duen pauso bat

ondo eman, besteak ezin duen kremailera ondo lotu, batzuek ezin dute

hitz egin… Zuregan izugarrizko konfiantza dute eta zuregana joaten dira

zer gertatzen zaien azaltzera eta zer egin dezaketen galdezka.

B.- NEREA SARASOLA ALFONSO

Adina: 21 urte.

Bizilekua: Orereta.

Ikasketak: Enpresa Zientzietan diplomatua.

Lantokia: Gipuzkoa eta Donostiako Kutxa.

Lanean: Joan den urritik.

1. Nola aurkitu zenuen lanpostu hau?

Uztailetik irailera arte praktiketan ibili nintzen. Bukatu eta astebetera

sei hilabeteko kontratua eskaini zidaten. Ordura arte

unibertsitatearekin nuen kontratua eta hortik aurrera Kutxarekin.

2. Zer da zure lanpostuan gustukoen duzuna?

Arazo batekin etortzen zaizun jendeari arazoa konpontzen laguntzea

gustatzen zait gehien. Adibidez, andra bat etortzen zaizu esanez ezin

duela zerbait egin eta presazkoa dela, eta lagundu egiten diozu.

Normalean diru sarrerak, ordainketak, enpresetako nominak… egiten

ditut. Orokorrean kutxazainetan egin ezin daitezkeen gauzak.

3. Eta gutxien gustatzen zaizuna?

Banketxera sartu eta lehenengo ikusten duzuna leihatilako langilea da.

Ondorioz, kexa guztiak guri etortzen zaizkigu nahiz eta guk errurik ez

izan.

C.- IBAI GOIENETXEA

Adina: 24 urte.

Bizilekua: Altza (Donostia).

Ikasketak: Informatikako bi modulu.

Lantokia: Aplikazio informatikoen garapenerako enpresa bat.

Lanean: 2005eko irailetik.

1. Nola aurkitu zenuen lanpostu hau?

Kasualitatea izan zen neurri batean, lagun baten bidez hasi nintzelako. Haren enpresan

jendea behar zutela esan zidan, curriculuma eman nion eta, handik astebetera, lanean ari nintzen.

2. Zer da zure lanpostuan gustukoen duzuna?

Guk aplikazioak egiten ditugu, eta nik programatu egiten dut. Onena da proiektu bakoitza

desberdina dela. Antza daukate, baina beti gauza berriak dira eta orduan ez zara

aspertzen.

3. Eta gutxien gustatzen zaizuna?

Gauzak beti konplikatzen dira eta zu zaude karguan. Gainera, normalean gauzak ez dira

ateratzen zuk espero dituzun bezala eta azkenean, orduak sartu behar dituzu epemugara

iristeko. Beti ibiltzen zara denbora juxtuarekin eta edozer konplikatzen dela ere, beti

berandu.

UDA BADATOR ETA KILOAK SOBERA

Iñaki Arratibel

Urte sasoi hau iristen denean, ispilu aurrean jartzen gara eta ezusteko txikia (edo handia) hartzen dugu: kilo sobera ditugu, eta bainu jantzia gaizki geratzen zaigu. Orduan hasten dira kezkak, eta depresioak. Lehenik eta behin, horrelako kezkei garrantzia kendu nahiko nieke. Gaur egungo gizartean itxurak beste edozer gauzak baino garrantzi handiagoa du. Sendagile naizen aldetik, argi utzi nahiko nuke ezin dela irudiaren diktaduragatik osasuna galdu. Baina, zoritxarrez, hori behin baino gehiagotan gertatzen da.

Kilo horiek galtzeko ez dago formula magikorik, ezta elikadura arraro edo pilula berezirik ere. Garrantzitsuena elikadura orekatu eta egoki bati jarraitzea da, eta energia gehiago erretzea. Hain zaila al da hori? Ziurrenik, ulertzea ez da zaila izango. Bai, ordea, jarraitzea. Gaur egungo gizartean, bizimodu sedentarioa da nagusi. Ordu asko ematen ditugu telebista ikusten, eta joan-etorri gehienak autoz egiten ditugu. Elikadura ohitura berriak ez dira batere onak (aurrez prestatutako jakiak, jatorduak bizkor eta desorekatuak…).

Denok dakigu zenbat, noiz eta nola elikatu behar dugun. Eta baita kirola egin behar dugula ere.

Baina hor hasten da gure bekatutxoa. Gure eguneroko bizimodua zurrunbilo moduko bat da, eta ez dugu ordubete ere lasai jateko. Gainera, barneratutako elikadura ohitura berri eta desegokiak erabiltzen ditugu. Zenbat aldiz entzun dugu: “Ez dut afalduko, asko gosaldu dudalako”. Elikadurari dagokionez, ez da bakarrik kaloria kopuruan pentsatu behar. Baita kaloria horiek noiz hartzen ditugun ere. Ezin ditugu kaloria guztiak otordu bakar batean hartu. Hobe da lauzpabost otordutan hartzea.

Beste arazoetako bat jaten duguna da. Horretan ez dut arazo handirik ikusten. Etxean jaten duguna, orokorrean, nahiko egokia izaten da.

Otorduetatik kanpo jaten dena izaten da arazoa. Gazteen artean gozokiak izaten dira gizentasunaren eragile nagusiak. Horien artean azukre asko dutenjatorri industrialeko gozokiak dira okerrenak. Helduen artean, berriz, alkohola izaten da arazo nagusia. Horrekin ez dut esan nahi asko edaten denik, baizik eta alkoholak kaloria asko dituela. Nahikoa da apur bat edatea gizentzeko.

Horri guztiari sedentarismoa gehitzen badiogu, ez da harritzekoa gizentasuna egun dugun arazo larrienetako bat izatea. Jardun fisikoari buruz sarri askotan hitz egin dugu. Behin baino gehiagotan esan dut, ez dela kirol berezirik egin behar. Nahikoa da lanera oinez joatea, egunero paseotxo bat ematea edo asteburuan mendira edo ibiltzera joatea.

Horrekin argi utzi nahi dudana zera da: ez dagoela formula magikorik. Behar duguna formula logiko bat da, eta ez formula magiko bat. Ezinezkoa da kiloak galtzea etxean eserita egonda, eta nahi duguna janda. “Galdu sobera dituzun kiloak, nahi duzuna janez eta kirolik egin gabe?” Inork sinesten al du? Nik zentzudun izateko eskatuko nuke. Ez dira gauza bereziak egin behar. Ez da plan arrarorik bete behar. Behar dena normaltasuna da, besterik ez. Denok dakigu egun gutxitan ezin ditugula kilo asko galdu gure osasunean arriskurik izan gabe. Beraz, hobe da irudia alde batera utzi, eta osasunaren alde egitea

Tartea 2004ko apirilaren 20a

Q: Itxurari garrantzia kendu eta osasuna zaindu behar dela dio.
- Egia
- Gezurra
A: Egia

Q: Testuak egun gutxitan kilo asko galtzeko bideak azaltzen ditu
- Egia
- Gezurra
A: Gezurra

Q: Argaltzeko elikadura eta pilula miragarriak gomendatzen dizkigu
- Egia
- Gezurra
A: Gezurra

Q: Gomendagarriak dira aurrez prestatutako jakiak
- Egia
- Gezurra
A: Gezurra

Q: Hobe da kaloriak otorduetan banatzea
- Egia
- Gezurra
A: Egia

Q: Parranda egin baduzu, hurrengo egunean sagarrak jatea ona da
- Egia
- Gezurra
A: Egia

Q: Sabelerako eta hortzak babesteko ona da sagarra jatea
- Egia
- Gezurra
A: Egia

Testuaren informazioaz baliatuta, erantzun egia ala gezurra den

[Image: bonaparte]

NAPOLEONEN HERIOTZAZ

Napoleonen heriotzaren arrazoia misterio bat da. Hainbat teoria garatu dituzte zientzialariek, esaterako, artsenikoarekin pozoitu zutela, edota botika gehiegi hartzeagatik hil zela. Zuricheko (Suitza) Unibertsitateko zientzialari batzuek, ordea, beste teoria bat aurkeztu dute. Napoleonek bere azken sei urteetan erabilitako prakak aztertu ondoren, eta guztira 12 praka aztertu zituzten, handienek 110 zentimetro zituztela ikusi zuten, eta hil aurretik erabilitakoek, ordea, 98 zentimetro. Napoleonek pisu asko galdu zuen denbora gutxian, minbizia duten gaixoen antzera (sei hilabetetan 15 kilo galdu zituen). Ikerlarien ustez, horrek frogatzen du Napoleón urdaileko minbiziak jota hil zela. Bestalde, artsenikoaren teoriari buruz (Napoleonen ileetan artsenikoa topatu zen) azalpen hauek eman dituzte: antza denez, Napoleonek oso gustuko zuen ardoa, eta garai hartako ardogileek artsenikoarekin garbitzen zituzten upelak.

Aizu!, 2005eko ekaina

Q: Zientzialariek hainbat teoria garatu dituzte Napoleonen heriotza azaltzeko
- Egia
- Gezurra
A: Egia

Q: Suitzako zientzialarien ustez, Napoleon hil aurretik epe laburrean

asko argaldu zen, minbiziak jota zegoelako.
- Egia
- Gezurra
A: Egia

Q: Napoleoni artsenikoa aurkitu zioten sabelean, eta horrek azaltzen du

bere heriotza
- Egia
- Gezurra
A: Gezurra

Q: Napoleon gibeleko minbiziak jota hil zen, besteak beste, ardoa oso

gustukoa zuelako
- Egia
- Gezurra
A: Gezurra

Jarri parragrafo bakoitzaren izenburua

Inigo Manzisidor 'Mantxi' bertsolariak gozatzea du helburu

hurrengo Gipuzkoako txapelketan.

1

Egia esateko, ez. Inguruan bertsolari on asko ikusten nituelako eta ni txapelketetan oso urduri jartzen naizelako. Iruditzen zitzaidan ziurrenik hanka sartuko nuela. Baina, tira, egun hartan, Uztaritzeko saiora nahiko ziur joan nintzen eta pasa nintzen. Emaitza polita izan zen.

2

Hamaika edo hamabi urterekin, etxean, aitona bertsolaria nuelako. Etxean sartu zidaten pixka bat bertsotarako harra. Hamahiru urterekin-edo bertso eskolara joan nintzen. Pello Esnalekin hasi nintzen Zarautzen, Etxebeltzen, eta hortik aurrera eskola artekoetan, Lizardi sarian eta beste batzuetan parte hartu nuen. Ondoren, “Motxen” sortu genuen, eta hor gorpuztu nuen, motzean edo labur kontatuta, nire bertsolari sena. Baina hasi, etxean hasi nintzen.

3

Koadrilako lagunekin egoteko denbora, zerbait kentzekotan. Saio asko egiten ez baditugu ere, beti daukagu zerbait bertsoarekin lotura duena: bertso eskola ez bada, saioren bat edo bileraren bat. Eta hori guztia elitekoa izan gabe, baina hurí ere iristen zaigu hori. Baina kendu, txarrean esanda behintzat, ezer ere ez. Denbora hori koadrilako lagunekin egoteko, ni oso koadrila zalea bainaiz. Eta eman, berriz, gainontzeko dena. Asko eman dit bertsolaritzak. Txikitan oso lotsatia nintzen, eta orain ere banaiz, baina hitz egiteko erraztasuna, gauzak esateko aukera ere eman dit. Izan ere, edozeinek ez dauka aukera hori.

4

Ahal dudan guztia gozatzea, inongo dudarik gabe. Lehen esan dudan bezala, txapelketetan oso urduri jartzen naiz, ez naiz txapelketako bertsolaria. Batzuk badira txapelketetan hazi egiten direnak, baina ni ez. Hori batetik, eta gozatzeaz gain, aurreko txapelketan, 2003koan, finalerdikora ailegatu nintzen, horra iristen banaiz, hau da, aurrekoa berdintzen badut, gustura geratuko naiz. Eta gehixeago egiten badugu, askoz hobeto!

5

Ez, beharbada, errespetua. Entzulearenganako errespetua batez ere. Ez dit sekula beldurrik eman agertokira igo eta jendearen aurrean kantatzeak. Baina errespetua bai. Pello Esnalen bertso batek esaten duen bezala, ordaintzen duenarilotsa zor zaio.

6

Egia esateko, ni lagunarteko bertsolaritzan oso gustura ibiltzen naiz. Hala ere, unerik ederrena txapelketa batean izan zen. Agurra kantatzen ari nintzela, hotzikarak sentitu nituen, lehenengo Lizardi txapela aitonari eskaini nionean. Aitona hilda zegoen ordurako eta nik ez nuen sekula pentsatuko lortu nuena lortuko nuenik. Momentu hura oso hunkigarria izan zen..

Q: Lotu galdera bakoitza dagokion erantzunarekin
- A. Zein izan da, bertsolari bezala, izan duzun esperientziarik politena? | 6
- B. Euskal Herriko txapelketan finalaurrekoetan ikusi zintugun; espero zenuen halakorik? | 1
- C. Bertsotan noiz eta nola hasi zinen? | 2
- D. H urrengo Gipuzkoako Txapelketarako zein helburu daukazu? | 4
- E. Inoiz sentitu al duzu beldurra oholtza gainean? | 5
- F. Zer eman eta zer kendu dizu bertsolaritzak? | 3

Q: Iragarkian ikusten da
- poliziarengandik ihesi doan presoak eskuak lotuta gidatu duela autoa
- poliziek lapurrari iragarkiaren amaieran esku burdinak lotzen dizkiotela
- presoak poliziarengandik ihes egitea lortzen duela eta aske geratzen dela
A: poliziarengandik ihesi doan presoak eskuak lotuta gidatu duela autoa

Q: Iaz grabatutako iragarkia egiteko
- bi talde sortzaile aritu ziren batera lanean, batzuek hitzari begiratu zioten gehiago eta besteek irudiei
- erredaktoreari bururatu zitzaion ideia erabili zuten
- sortzaileak bi taldeetan aritu ziren lanean, baina ideia talde bati bururatu zitzaion
A: bi talde sortzaile aritu ziren batera lanean, batzuek hitzari begiratu zioten gehiago eta besteek irudiei

Q: Normalean jendeak gogoko izaten ditu iragarkiak
- oso ilunak eta orijinalak direnean
- barregarriak eta errazak direnean
- konplexuak baina barregarriak direnean
A: barregarriak eta errazak direnean

Q: Iragarki baten arrakasta
- ezin da aldez aurretik jakin. Arrakasta ezustekoa izaten da askotan
- gauza segurua da, lana orijinala eta ona bada
- iragarkia amaitu orduko jakin daiteke
A: ezin da aldez aurretik jakin. Arrakasta ezustekoa izaten da askotan

Q: Testuak dio…
- garai bateko umeei goitibeherak gurasoek egiten zizkietela
- garai bateko umeek goitibeherak irudimena erabiliz egiten zituztela
- garai bateko umeek goitibeherak gurasoen lantegietan egiten zituztela
A: garai bateko umeek goitibeherak irudimena erabiliz egiten zituztela

Q: Testuaren arabera, goitibeheren jarduna…
- aspalditik kirol federatua da
- kirol federatu izatea nahi dute
- kirol federatua izatea, duela gutxi lortu dute
A: kirol federatu izatea nahi dute

Q: Aurtengo goitibehera txapelketak…
- otsailean hasi eta irailean amaituko dira
- uztailean hasi eta irailean amaituko dira
- Zallan hasi eta Iruñean amaituko dira
A: otsailean hasi eta irailean amaituko dira

Q: Goitibeheren txapelketak…
- Euskal Herritik kanpo ia ez da ezaguna
- soilik Euskal Herrian antolatzen dira
- munduko hainbat herrialdetan ere antolatzen dira
A: munduko hainbat herrialdetan ere antolatzen dira

Q: Zein ezaugarri dagokio C ereduari?
- Eredu berezia da, sormena du nagusi
- Parte hartzaileen kopurua mugatua du
- Gurpilak gomazkoak ditu beti
A: Eredu berezia da, sormena du nagusi

Irakurri testua eta erantzun galderei

[Image: sagarra]

Errezil edo errege sagarra

Euskal Herrian hazten diren sagarren artean errezil sagarra da nagusi: nahikoa zapala, txortena orban batez inguratua, zapore garratza eta oso usaintsua. Mahaiko sagarra da, sagardoa egiteko aproposena eta gozogintzan erabiltzen a. Sagar mota ugari dago Euskal Herrian. R. Mª Azkuek ehun adiera inguru bildu sitúen gure sagar motak izendatzeko. Hala ere, hiru barietatetan sailkatzen dira, batez ere: garratzak, mikatzak eta gozoak. Baserri markakoa da Euskal Herriko labeldun sagarra, heldutasun punturik onenean bildua.

Neguko gozorik usadiozkoenak sagarra dute osagai nagusi: sagar erreak eta Gabon gauean jaten den konpota. Hala ere, gaur egun prestaera landuagorik ere badu: entsaladan nahastuta letxuga, Roquefort gazta eta intxaurrekin, esate baterako.

Osagarri ezin hobea da indioilar, ahate, txerri eta ehizakientzat, oro har. Sagar tarta ezaguna da oso. Budina egiteko ere erabiltzen da, eta izozkia eta esnegainarekin jaten da.

Sagarra osasun onaren ikurra da kultura askotan. Egunean bi sagar janda, medikuarengana joan beharrik ez dagoela dioen esaera ingeles bat badago. Bere ezaugarrien artean ondorengo hauek nabarmentzen dira: hortzak garbitu eta hortzhobiak indartzen ditu; sabeleko gaitzen kontra lagungarri da, sabeldura eta idorreriaren aurka hain zuzen ere; bere usaina lasaigarria da eta biharamuna pasatzeko goizean bi sagar jatea bezalakorik ez omen dago.

Q: Errege sagarra Euskal Herriko sagar motarik garrantzitsuena da
- Egia
- Gezurra
A: Egia

Q: Errezil sagarra biribil-biribila da, eta zapore gozoa duena
- Egia
- Gezurra
A: Gezurra

Q: Mahaian jateko ona da, baina sagardoa egiteko ez
- Egia
- Gezurra
A: Gezurra

Q: Ingeles esaera baten arabera, medikuarengana joan aurretik ona da sagarrak jatea
- Egia
- Gezurra
A: Gezurra

Q: Carrefour orain arte plastikozko poltsak dohainik ematen zuen
- Egia
- Gezurra
A: Egia

Q: Espainian Frantzian baino plastikozko poltsa gehiago banatzen dira urtero
- Egia
- Gezurra
A: Gezurra

Q: Betiko plastikozko poltsak baztertzeak ondorio ekonomikoak baino ez ditu ekarriko
- Egia
- Gezurra
A: Gezurra

Q: EROSKIk bezeroei poltsak erabili ezean zentimo bateko deskontua egingo dio
- Egia
- Gezurra
A: Egia

Q: Plastikozko poltsak erabilera bakarrekoak dira
- Egia
- Gezurra
A: Gezurra

Q: Plastikozko poltsak edukiontzi horietan sartu behar dira
- Egia
- Gezurra
A: Gezurra

Irakurri testua eta erantzun galderei

Photoshopa erabiltzea debekatu nahi dute Ingalaterran

(Ikasbil 444855)

Photoshop erabiltzea debekatu nahi dute Ingalaterran

Argazki digitalak manipulatzeko Photoshop eta antzerako programa informatikoak erabiltzea galarazi nahi du Britainia Handiko parlamentuak. Gaia hausnartzen ari dira parlamentariak.

Polemikak hautsak harrotu ditu Ingalaterran. Non dago muga? Jo Swinson parlamentari britainiarrak argi du: muturreko ukitu digitalek irudi perfektuak lortzen dituzte iragarkietan, errealitatean lortu ezin daitezkeenak. Edertasunaren irudi irreal horiek neska gaztetxoengan eragiten dutela dio Swinsonek, eta presio handia jasaten dutela. Beraz, 16 urtetik beherako gazteei zuzenduta dauden iragarkietan Photoshopa debekatu nahi du hainbat parlamentarik.

Ukitu digitalaren eztabaida ez da berria argazkilaritzaren munduan. Zilegi da jatorriko iruditik hain urruti dagoen emaitza erakustea? Helburuan egon daiteke gakoa. Alegia, argazkiak xede artistikoa badu, zergatik ez erabili tresna manipulatzaileak? Azken finean, agian egileak ez du errealitatea islatu nahi, artea egin nahi du. Batek baino gehiagok, ordea, uste du ukitu asko dituen irudia gehiago dela ilustrazioa, argazkia baino.

Beste gauza bat da atzean interes komertzial, politiko edo bestelakoak ezkutatzen direnean. Izan ere, informazio modura saltzen zaigun irudietan geroz eta gehiago baliatzen dira Photoshopen moduko teknikez, errealitatea gezurtatzeko. Adibide gisa, Paris Match astekariak 2007an argitaratutako Nicolas Sarkozyren argazki famatua, mitxelina ezabatu ziona. Kontua da tresna horietatik harago manipulatzen duela argazkilariak: argazkiaren enkoadrea bera, erakusten den errealitate zatia (eta kanpoan uzten dena)... Irudia ateratzen den unetik subjektiboa da emaitza. Era berean, ez al genituzke debekatu beharko "Photoshopetik" pasatako testuak? Hots, informazio gisa iritziak eta egia erdiak ematen dituzten testuak?

Laburtuz, argazkia ez dela gezurrak kontatzeko bitartekari bakarra. Hori bai, aitortu behar da irudiaren, estetikaren eta edertasun kanonen mende bizi garen garai hauetan, beharrezkoa dirudiela errealitatearen distortsio digitalaren mugez mintzatzea. Ohiko moduan, sen arruntak du giltza.

Q: 16 urtetik beherako gazteei zuzendutako iragarkietan photoshopa erabiltzea debekatuta dago
- Egia
- Gezurra
A: Gezurra

Q: Argazkilaritza munduan ez da inoiz honetaz eztabaidatu
- Egia
- Gezurra
A: Gezurra

Q: Egileari ondo iruditzen zaio photoshopa erabiltzea xede artistikoaz
- Egia
- Gezurra
A: Egia

Q: Informazio komertzial eta politikoetan geroz eta gehiago baliatzen dira teknika hauetaz
- Egia
- Gezurra
A: Egia

Q: Egileak esaten du argazkilariek beti manipulatzen dute errealitatea
- Egia
- Gezurra
A: Egia

Q: Egileak konparatzen ditu argazkietan eta testuetan egindako manipulazioa
- Egia
- Gezurra
A: Egia

Q: Egileak esaten du beharrezkoa dela errealitatearen distortsioa kontrolatzea
- Egia
- Gezurra
A: Gezurra

Q: HOZKAILUA GARBI ETA

USAINIK GABE

Oso garrantzitsua da hozkailua garbi eta usainik gabe izatea, bai gure osasunerako, bai gure etxearen garbitasunerako ere. Izan ere, jakiak, behar bezala, eta leku garbian gordetzen ez badira, bakterioak edo mikroorganismo kaltegarriak agertzeko arriskua dago; eta, bestalde, hozkailuko usain txarra ez da batere atsegina.

Bakterioak edo bestelako mikroorganismo kaltegarriak ez agertzeko, nahikoa da pauso batzuk jarraitzea. Jarraian aipatuko dizkizuegu oinarrizkoenak:

1. Hozkailuaren tenperaturari sarri-sarri begiratu. 0 eta 5 gradu bitartean egon behar du hozkailuak beti. Udan bero gehiago egiten duenez, ohi baino hotzago jarri beharko da hozkailua. Horrez gain, atea ahalik eta gutxiena ireki, eta, erabili ostean, ondo itxi duzula ziurtatu.

2. Jaki mota bakoitzarentzat toki jakin bat erabili. Hozkailuko tokirik hotzena beheko apala da, berduren tokiaren gainean dagoena. Apal horretan gorde jaki galkorrenak (haragia eta arrain freskoa, besteak beste).

Arrautzak, esnekiak, hestebeteak, pastelak eta kondarrak erdiko eta goiko apaletan gorde, 4-5 gradutan egoten baitira apal horiek.

Berdura, barazkiak eta fruta beheko aldean dagoen kaxan gorde. 10 gradu inguruan egoten da, eta hori baino toki hotzagoetan alferrik gal daitezke barazki eta frutak.

Hozkailuaren atea berez hotz handia behar ez duten produktuetarako utzi, besteak beste edariak, saltsak, edo gurina.

Kontuan izan esneak eta gurinak oso erraz hartzen duela inguruko jakien usaina. Beraz, jaki usaintsuen ondoan ez gorde.

3. Jakiak ondo estalita gorde. Oso garrantzitsua da hori, jakiak freskotasuna eta zaporea gal ez dezan. Kontu izan, gainean jartzen ditugun jakiek azpikoei tantarik bota ez diezaien.

4. Janaria hoztu arte ez sartu hozkailura, jaki beroek tenperatura handitzen baitute, eta ez baitiote behar bezala funtzionatzen uzten.
- Komenigarria da udan batez ere, | hozkailuaren tenperatura jaistea eta atea ongi ixtea.
- Barazkiek nahikoa dute | hamar bat graduko tenperatura. Ez dute hotz handiagorik behar.
- Hozkailuaren atean jarri | hotz handia behar ez duten janariak (edariak, gurina…).
- Jakien zaporea ez galtzeko eta beste janariekin ez zikintzeko | estalita gordetzea da onena
- Ez sartu janari beroa hozkailuan, | kaltegarria da eta tresnarentzat.

Irakurri testua eta aukeratu erantzun zuzena

[Image: smart]

Mikel Etxeberria iragarki arrakastatsuen egile

Publizitatearen munduan badira euskaldun ugari Euskal Herritik kanpoko agentzietan lan egiten. Horietako bat Mikel Etxeberria donostiarra da, Contrapunto agentzian duela lau urtetik lanean dabilena. Bere iragarki batek, Smart autoarenak, urrezko saria irabazi zuen azkeneko New Yorkeko Publizitate Jaialdian, autoen kategorian. “Gu ez ginen New Yorkera joan, eta ezusteko ederra hartu genuen. Iragarkiak beste jaialdietan ez zuen saririk eraman, eta ez genuen halakorik espero. Donostiako jaialdian finalisten artean gelditu zen”, azaldu dio BERRIAri Mikel Etxeberriak.

Smart autoaren iragarki hori jazarpen bat da, Etxeberriak kontatu duenez: “Bi polizia daude euren autoan, eta Smart bat abiadura bizian pasatzen ikusten dute. Smartean doan preso iheslari baten atzetik doaz poliziak. Azkenean, fabrika zahar batean bukatzen dute. Poliziek Smartaren atea irekitzen dutenean ikusten dute gidariak esku burdinak jarriak dauzkala. Iragarkiak esaten du Smart berriak abiadura aldatzekoa bolantean duela. Horregatik gidatu zezakeen iragarkiko protagonistak esku burdinak jarrita”.

Iragarkia iazko udan grabatu zuten Madrilen, bi egunetan. Zati bat Malasañan egin zuten, eta azkeneakoa Madrildik gertu dagoen fabrika zahar batean. Mikel Etxeberriak azaldu duenez, bi sortzaile taldek parte hartu zuten iragarkian: “Erredaktore, Fernando Perez eta biok aritu ginen. Arte zuzendariak, berriz, Ruben Navio eta Lorena Martin izan ziren. Lauren artean pentsatu genuen ideia. Erredaktoreok gehiago testuei begiratzen diegu, eta arte zuzendariak planoez arduratzen dira. Bestetik, Sebas Alfi errealizadorearekin guztia zehaztu genuen”.

“Iragarki bat eraginkorra izateko zer behar duen asmatzea zaila dela uste du Mikel Etxeberriak. “Gutxien espero duzun iragarki batek izan dezake arrakasta, eta alderantziz. Ez dago formula magikorik. Umoreak normalean ondo funtzionatzen du. Mezu konplexuak normalean jendeari ez zaizkio heltzen”.

Agenda, 04-4-27

Q: Smart autoaren iragarkia(k)
- Donostian irabazi zuen urrezko saria
- New Yorken finalista geratu zen
- New Yorken irabazi zuen urrezko saria
A: New Yorken irabazi zuen urrezko saria

Ariketa bi eratara egin dezakezu:
1.- Irakurri galderak eta ariketa egin testua irakurri baino lehen (hipotesiak lantzeko)
2.- Testua irakurri eta galderei erantzun

Urtarrila asmo onen hilabetea dela diote, eta beraz, animo eta eutsi goiari. Gabonetan turroi gehiegi jan baduzu, garaiz zabiltza zure gorputzaren oreka berreskuratzeko. Arantza Ezkurdia dietalariaren kontsultara hurbildu gara. Zona-dieta zer den azaldu digu, eta osasunarekin zerikusi handia duela esan digu. Donostian bizi da eta Barry Sears mediku ospetsuarekin elkarlanean aritu da, medikuak asmatu duen dieta gure ohiturei egokitzeko.

Barry Sears ezaguna da oso. Zona-dietaren asmatzailea da eta gero eta gehiago omen dira bere esanak jarraitzen dituztenak. Duela hiruzpalau urte, "Zona-dieta iraultzailea" liburua argitaratu zuen eta Arantza Ezkurdia donostiarrak liburuaren sorreran parte hartu zuen, mediku estatubatuarrak proposatutako menuak gure elikadura-ohituretara moldatuz. "Zona-dieta orain ari da modan jartzen, eta horregatik hitz egiten da horrenbeste liburuaz. Izan ere, gaur egun dietei buruzko liburu asko dago, eta gehienak denbora gutxian egin beharreko sakrifizioarekin erlazionatzen dira. Dieta honek, berriz, gorputzaren kontrolarekin du zerikusia, eta, beraz, osasunarekin. Ospetsu askok ere dieta hau egiten dute eta horrek lagundu egin dio fama hartzen".

Barry Searsekin lan egiteko aukera aurkeztu zitzaionean, "bizitzan behin pasatzen den trena" zela pentsatu zuen Arantzak. Gogo biziz ekin zion lanari eta gauza asko ikasteko aukera izan duela esan digu. "Searsekin lanean hasi nintzenean, gorputzak benetan nola funtzionatzen duen eta elikagaiek osasunarekin duten harremana zein den ulertu nuen. Proteina, karbohidratoak eta koipeak hartzen ditugunean, gure gorputzeko hormonetan dute eragina. Kopuru desegokiak hartzen baditugu, hormonak desorekatu egiten dira, eta beraz, gure osasunarentzat onak diren kopuruak hartu behar ditugu. Izan ere, hormonen arteko orekak odolean dugun glukosa berdintzen du. Glukosa zelulen elikagai nagusia da, eta beraz, hormona horiek dira etengabe energia helarazteaz arduratzen direnak. Horiek orekatuta badaude, gure hormonak ere bai, eta horrenbestez, gure gorputz osoak ondo funtzionatuko du. Desoreka hormonala dugu askok genetikoki, eta guk, dietaren bidez, kontrolatu eta osasuna hobetzen dugu". Kontua, beraz, elikagaiak ondo ezagutu eta konbinatzea da.

Ahaztu ohiko proportzioak
Jatordu bakoitzean, %40 karbohidrato, %30 proteina eta %30 koipe jatea gomendatzen du zona-dietak. Horixe omen da osasungarriena. Arantzak esandakoaren arabera, diabetesa, gaixotasun kardiobaskularrak eta inflamazioarekin zerikusia duten gaitzak trata daitezke dietaren bitartez "baina, batez ere, jaten erakusteagatik ari gara ospetsu egiten", argitu digu.

Euskadin ondo jaten dela esatea, mitoa ez, baizik eta egia galanta dela dio Arantzak. "Zorte handia dugu gure lurraldean, fruiturik onenak, proteina iturri bikainak, eta oliba-olioa bezalako gantz-azidoak baititugu". Beste lurralde batzuetan, berriz, arazo gehiago omen dituzte dieta egokia egiteko. "Italian, esate baterako, aspaldi erabiltzen dute zona-dieta, baina italiarren elikadura arroza eta pastan oinarritzen denez, ez da erraza guk gomendatzen ditugun proportzioak errespetatzea". Zentzu horretan, arroza, pasta edo ogia bezalako karbohidratoak neurri txikian jatea aholkatzen du dietalariak. Izan ere, prozesatutako karbohidratoak azkarregi xurgatzen ditu gure gorputzak, eta gehiegizko azukre bilakatzen dira. "Hobe da azukre gutxiago dituzten elikagaiak kontsumitzea, barazkiak, adibidez. Horrela, askoz ere elikagai gehiago jateko aukera izango dugu. 30 gramo arroz egosi jan beharrean, bi taza leka, piper taza bat eta fruitu bat jaten baditugu azukre kopuru bera irentsiko dugu".

Hainbeste gramo eta tazekin pixka bat galdu gara, eta gehienok oker jaten ote dugun galdetu diogu. "Gaur egun, gure bizimodu azkarra dela eta, oso denbora eta esfortzu gutxi eskaintzen diogu elikadurari. Azkarregi eta gaizki jaten dugu. Gaur egun, gaizki jatea da kontua, ez gehiegi jatea. Eta hori da gehien kostatzen dena, ohiturak aldatzea".

Baina, ba al dago debekaturiko elikagairik? "Debekatu hitza ez dut batere gustuko. Elikagai guztiak aztertu eta ordenan jarri behar dira: karbohidratoei dagokienez, fruitu eta barazkiak soilik hartuko ditut, pasta eta arroza, berriz, kantitate oso txikian. Proteinei dagokienez, ezabatu egin behar dira haragi gorriak, txerrikiak eta hestebeteak. Esneki osoak ere, kanpora. Eta animalia-gantzak ere bai. Ordutegiak ere ondo jarraitu behar dira eta egunean bost otordu egin behar dira".

Eta dietaren ondorioak antzemateko zenbat denbora itxaron behar dugu? "Lehen astea da okerrena, fabrika aldatu egin behar delako, bertako ordenak eta ohiturak. Izan ere, gorputzak eguneroko ohiturei erantzuten die, eta hori aldatzea da gehien kostatzen dena. Hortik aurrera, berriz, azkarrago nabarmentzen dira ondorioak", azaldu digu.

Ez zaitzala buruak engaina
Gabonak pasa berriak ditugu: "Buruak engainatu egiten gaitu; Gabonak direnez, gure ohiturak alde batera uzten ditugu. Askotan, Gabon gauean asko afalduko dugunez, egun osoan ezer jan gabe joaten gara afaltzera, eta hori akats handia da. Edo alderantziz, Gabonak direnez, egun osoa txokolatea jaten ematen dugu... Baina ez dugu hori egin behar. Komenigarria da, honelako ospakizun-egunetan gosaltzea, hamaiketako arina egitea, eta bazkaltzeko, barazkiak hartzea, adibidez. Askarirako ere zerbait hartu behar dugu, afarira baraurik ez joateko. Afarian, gehiegikeriaren bat edo beste egin dezakegu, baina zentzuz".

Alkohola ere kontuan hartzekoa da. Karbohidrato ez-onuragarria da eta kontrolpean mantendu behar da. Behin Gabonak amaitu ondoren, beraz, ezinbestekoa da lehenbailehen gure ohiko elikadurara itzultzea. Baina Gabonetan asko jan badugu, dieta garbia hartzeko gomendioa egin digu Arantzak. "Elikagai garbiak jan behar dira, koiperik gabekoak, horiek baitira

Q: Arrosa, pasta edo ogia bezalako karbohidratoak...
- Ahalik eta gehien jatea komeni da
- Gutxi jatea komeni da
- Neurriz kanpo jatea komeni da
A: Gutxi jatea komeni da

Q: Prozesatutako Karbohidratoa(e)k...
- Azkar irensten dute gorputzeko azukrea
- Azkar xurgatzeaz gain gorputzean dagoen azukrea suntsitzen dute
- Azkarregi xurgatu eta gehiegizko azukre bihurtzen ditu gure gorputzak
A: Azkarregi xurgatu eta gehiegizko azukre bihurtzen ditu gure gorputzak

Q: Hobe da...
- Azukre gutxiago duten elikagaiak jatea
- Azukre kopuru handia duten elikagaiak jatea
- Azukrea neurrian duten elikagaiak jatea
A: Azukre gutxiago duten elikagaiak jatea

Q: Zein proteina saihestu behar ditugu?
- Arraina eta esne gaingabetua
- Haragi gorriak, txerrikiak eta hestebeteak
- Haragi gorriak, txerrikiak, hestebeteak,esneki osoak eta animalia gantzak
A: Haragi gorriak, txerrikiak, hestebeteak,esneki osoak eta animalia gantzak

Q: Gabonetan gehiegi jan baduzu?
- Barau egitea komeni zaigu, ezer jan gabe pare bat egunez egotea, hain zuzen
- Elikagai garbiak jatea komeni zaigu
- Hurrengo egunetan bi otordu bakarrik egitea komeni zaigu
A: Elikagai garbiak jatea komeni zaigu

Akabo erosketak plastikozko zorroetan?

Zebk: 445168 / 2. maila / 2009/09/16

Carrefour bere saltokietan ohiko plastikozko poltsak dohainik ez ematen hasi da. Etxe honek hilabete pasatxo zeraman poltsa hauen ordez beste batzuk ematen debalde, behin eta berriz erabiltzeko poltsak. Baina aurki 50 zentimo ordaindu beharko du bezeroak poltsako. Ipar Euskal Herrian lehenago hasi ziren supermerkatuak ekimen honekin, eta ia ez da inongo dendetan plastikozko poltsarik ematen musu truk, ordainduta bai. Eta ordaindutako horiek ere ezaugarri jakin bat izan beharko dute 2010. urtetik aurrera Iparraldean, biodegradagarriak izatea.

Datuak ikaragarriak dira. Frantzian erabilera bakarreko 18.000 milioi poltsa banatzen dira urtero eta Espainian 10.500 milioi. Poltsa bakoitzaren kostua zentimo batekoa da gutxi gorabehera. Beraz, doakotasuna saihestuta diru asko aurreztuko dute saltokiek. Espainian urtero 5 milioi euro pasatxo aurreztea espero dute. Hau da, aipatutako ekimen honen atzean badirudi arrazoi ekonomikoak daudela, eta ez horrenbeste ekologikoak. Baina betiko plastiko-zorroak baztertzeak ondorio ekologiko handia du. 5 bezerotik 1ek astean sei poltsa aurrezten baditu, Espainian bakarrik 322.000 milioi poltsa aurreztuko lirateke. Eta bide batez petrolioa aurreztuko litzateke, plastikoaren lehengaia.

Betiko plastikozko poltsaren ordez, zer?

Eroskik ere plastikozko poltsak erabiltzen ez dituen bezeroa "saritu" nahi du. Erosketa ordaintzera doanean programa informatiko batek esango dio zenbat plastiko-poltsa behar dituen, eta erabiltzen ez baditu zentimo bateko deskontua egingo diote poltsako. Baina Eroskik ez daki noiz kenduko dituen ohiko plastiko-zorroak betiko. Ez Eroskik, ez Alcampok, ez Sabecok... Zeren ekimenak ekimen, oraindik bezero askok darabiltza zorrook. Eroskik, hala ere, espero du, bere saltoki guztiak kontutan hartuta, urtero 60 milioi poltsa gutxiago erabiltzea.

Ohiko plastikozko poltsa horiek gutxitzeko lau era daude: denetik gutxiago kontsumitzea, plastiko hori birziklatzea, berrerabiltzea, edo bestelako zorroak erabiltzea. Hitz bakarrean edo esateko: kontsumo-ohiturak aldatu behar dira. Badirudi gutxiago ez dugula kontsumitu nahi, nahiz eta krisiak horretara behartu gaituen. Beraz, aldaketa zerk ekarri du, nondik ari da etortzen? Betiko plastiko horren ordezkoak erabiltzen hasi gara erosketetan, batez ere saltoki handietan: birziklatua izan daiteke, oihalezkoa, patata azalarekin egindakoa... Plastiko hauek guztiak ez dira erabilera bakarrekoak. Eta betiko plastiko zorroa berriz erabilita ere plastiko gutxiago behar da: jende askok zaborra sartzen du bertan, edo bidaietako arropa zikina, edo umeentzako mozorroak egiten dituzte... Hori plastikozko zorroari dagokionez, baina erosketak beste era batera eginda ere zorroen kopurua murrizten da.

Adibidez, erosketa etxetik gertu egiten bada, hor dago betiko orgatxoa. Eta saltokietako langileek erosketak etxera ekarrita ere zorro dezente aurrezten da. Normalean kartoizko kaxetan ekartzen baitute, ez dute dena plastikozko poltsetan sartzen. Baina gauza bat da zorroak gutxitzea, eta beste bat plastikoa murriztea. Izan ere, arrakasta handia dute azken urteotan azpian kortxo zuria eta gainean plastikoa daramaten jakiek. Horrelako jakiak geroz eta gehiago erosten baditugu, plastiko kopurua ez dugu horrenbeste murriztuko, nahiz eta plastikozko zorrorik ez erabili. Hau da, kontua ez da soilik plastiko-zorroak murriztea, plastikoa bera eta zabor kopurua murriztea baizik. Eta plastikozko botilan datorren ura etengabe erosten badugu, kanilatik edan ordez, zorroak zorro, zenbatean gutxituko dugu plastiko kopurua?

Eta zer esan birziklatzeaz? Datuek diote erabilitako ohiko plastiko-zorroen %10 besterik ez dela birziklatzen gurean. Ez da erraza. Kartoia eta kristala errazago birziklatzen dira plastikoa baino, berez. Baina kartoia eta kristala (botilak) nola birziklatu badakigu, badakigu zein edukiontzitan bota behar dugun. Baina ez dakigu plastikozko poltsak non bota. Edukiontzi horian? Berez ez: edukiontzi horian plastikozko enbaseak bota behar dira, eta poltsak ez dira enbaseen kategorian sartzen. Beraz, ohikoa da plastikozko poltsak aurkitzea edukiontzi horian, urdinean, berdean eta elementu organikoen edukiontzietan. Horrela oso zaila da birziklatzea. Frantziako Landetan, adibidez, beste edukiontzi batzuk jartzen hasi dira: bat plastikozko botilentzat, beste bat latentzat, eta beste bat tetrabrikentzat. Baina plastiko-zorroak? Horientzako ere edukiontziak sortu beharko al dira?

Kontuak kontu, eta Nazio Batuen Erakundearen arabera ur gazi kilometro koadro bakoitzeko 18.000 plastiko puska daude munduan! Interneten baten bat galdetzen hasi da ea ezin den zaborra espaziora bidali kohete bidez. Baina kilo bakar bat orbitan jartzeak 15.000 euro pasatxo balio du. Euskadiko Autonomia Erkidegoan, birziklatu gabeko zaborretik 500 kilogramo/biztanleko tokatzen zaigu urtean. Atera kontuak! Baina, arren, plastikoak ito aurretik atera!