Baso bat ur
Baso bat ur hotz
Hiru litro ardo
Hiru litro ardo gorri
|
1. Baso bat ur 4. Komunztadura aditzarekin |
1. BASO BAT UR (*)
1.1 Adibide hauetan eskatu nahi dena azpimarratzen da
Adib.:
|
Baso bat ur |
|
Baso bat ur hotz |
|
Hiru litro ardo |
|
Hiru litro ardo gorri |
1.2. Beste honetan, berriz, basoa adierazi nahi dugu eta ez dugu kontutan hartuko zertarako edo nolakoa den baso hori
Adib.:
|
Baso bat. |
1.3. Baso hori ura edateko baldin bada, edontzi edo basoaren kualitate bat azpimarratzen da.Beraz, hitz konposatu soila dugu
Adib.:
Ur baso bat
1.4. Erabilera hau, hala eta guztiz ere, ez da bat zenbatzailera mugatzen
Adib.:
|
Sei kilo kafe |
|
Hiru baso ur |
|
Bost litro ardo |
|
Laurden erdi bat olio. |
|
Dozena bat porru |
|
Dozena bat arrautza |
1.5. Oso gogoan hartu behar da ez direla gauza bera
Adib.:
|
Kamioi bat esne edango luke horrek |
|
Botila bat txanpan edan du minutuan |
|
Esne-kamioi bat irauli da |
|
Txanpan-botila bat lehertu dio buruan. |
1.6. lzena masa modura hartzen denean, esapide hauek honela erabiltzen ditugu
Adib.:
|
Basokada bat olio (edo basokada olio ere) |
|
Kamioi bat harri |
1.7. Halaber, bete ere erabiltzen da
Adib.:
|
Kolkoa bete diru |
|
Basoa bete esne (baso bete esne) |
|
Lau esne-ontzi |
|
Ur-baso bat |
|
Hiru esne-kaiku |
|
Lau ardo-botila |
1.8. Hitz konposatu-sorta bat dugu aurrean. Beraz, bat horren ordez, -a jartzea ere badugu
Adib.:
|
Esne-kaikua |
|
Esne-kaikuak |
|
Esne-kaiku bat |
|
Hamar esne-kaiku |
1.9. Bestelakoak dira Zenbat? galderari erantzuten dioten esapideak
Adib.:
|
Baso bat ur |
|
Litro bat esne |
|
Kilo bat haragi |
|
Bost litro ardo |
Mugagabe dira eta ezin dute artikulurik hartu, beraz.
2.1. Gutxi gorabeherako zenbatasuna honela adieraz daiteke
Adib.:
|
Bi edo hiru; hiru edo lau; lau edo bortz |
|
Hiru lau; lau bost; zazpi zortzi |
|
Bizpahiru; hiruzpalau; lauzpabost; bospasei |
2.2. Batzuetan ken daiteke edo hori bat -en ordez
Adib.:
|
Hamar hamabi bat |
|
Zortzi hamar bat |
2.3. Hurbilezko zenbatasuna bestela ere adieraz daiteke
Adib.:
|
Hogeiren bat |
|
Hogei bat |
|
Hogei lagun hurbil |
|
Hamabi hurren bat |
|
Hogei lagun inguru |
|
Lauretan hogei urte eskas |
|
Hogei eta gehiago gizon |
|
Ehun eta zenbait ardi |
3.1. Artikulua erabiliz
Adib.:
|
Zero edo huts...zeroa edo hutsa |
|
Bat...bata |
|
Bi...bia (ez biga, bidea, etab.). |
|
Hiru...hirua |
|
Lau...laua |
|
Bost...bosta |
|
Sei...seia... |
3.2. Baita zenbakiak zuzenean erabiltzen direnean ere
Adib.:
|
2a...bia |
|
6a...seia |
3.3. Bada zenbakiak izendatzeko beste modu bat
Adib.:
|
Bata...batekoa |
|
Bia...bikoa |
|
Hirua...hirukoa |
|
Laua...laukoa |
4.1. Zenbatzailea bat baldin bada, singularra ageriko da
Adib.:
|
Lore bat hartu du (nor) |
|
Txori batek jan du (nork) |
|
Gizon bati eman dio (nori) |
4.2. Zenbatzailea, bat ez beste, beste edozein baldin bada, eta sintagma osoa artikuluak mugatzen baldin badu, plurala ageriko da
Adib.:
|
Bi loreak hartu ditut (nor) |
|
Lau txoriek jan dute (nork) |
|
Bost gizonei eman die (nori) |
4.3. Gainerantzeko kasuetan singularrez nahiz pluralez ageriko da aditza
Adib.:
|
Bi lore hartu dut (nor) |
|
Bi Iore hartu ditut |
|
Bi hartu ditut |
|
Lau txorik jan du (nork) |
|
Lau txorik jan dute |
|
Lauek jan dute |
|
Bost gizoni eman dio (nori) |
|
Bost gizoni eman die |
|
Bosti eman die. |
5.1. Honelakoetan -eko, -etatik (edo -etarik) edo -tan atzizkiak erabiliko ditugu
Adib.:
|
Zortzietatik hoberena, bazterrekoa izan da |
|
Hamarretako handiena, azkena da |
|
Bietatik batean, hau nahiago dut |
|
Bietarik batean, hau nahiago dut |
|
Bederatzietan handiena, bigarrena zen |
Gogoan har, bizidun / bizigabe bereizketarik ez dela egingo.
Adib.:
|
Zazpi etxeetatik handiena |
|
Zazpi ikasleetatik zaharrena |
6.1. Honelakoetan zenbatzaileari -kun edo -koitz atzizkiak eransten dizkiogu
Adib.:
|
Bat...bakun, bakoitz |
|
Bi...bikun, bikoitz |
|
Hiru...hirukun, hirukoitz |
7.1. Distributiboak zenbatzaile zehaztuei -na atzizkia erantsiz sortzen zaizkigu
Adib.:
|
Bat...bana, badera |
|
Bi...bina |
|
Hiru...hiruna |
7.2. Distributibo hauek aurrekaria pluralez eskatzen dute.
Adib.:
|
Bina liburu erosi ditu (hark) |
|
Bina liburu erosi dituzte (haiek) |
|
Liburu bana erosi dut (nik) |
|
Liburu bana erosi dugu (guk) |
7.3. Zenbait distributiho
Adib.:
|
Huts...husna |
|
Hamar...hamarna |
|
Hogeita bi...hogeita bina |
|
Hirurogei...hirurogeina |
|
Ehun...ehuna |
|
999...bederatziehun eta laurogeita hemeretzina |
7.4. Baina, mila zenbakitik gora heste eredu baten arabera sortzen dira distributiboak
Adib.:
|
Mila...mila bana (eta ez, *milana) |
|
Bost mila...bostna mila (eta ez,*bost milana) |
|
5.030...bost mila eta hogeita harnarna |
7.5. Milioi zenbakiak milaren antzera ezin du -na atzizkia hartu
Adib.:
|
Bi milioi...bina milioi |
|
Milioi bat...milioi bana |